Ο Κώστας Κριτσίνης για την “Ελεγεία των Εκβατάνων” του Κ.Ευαγγελάτου

Έκλεισε μια δεκαετία από τότε που στην «Αίθουσα Τρίτση» του Πολιτισμικού Οργανισμού του Δ. Αθηναίων έγινε η παρουσίαση ενός καθοριστικού για τα ελληνικά καλλιτεχνικά χρονικά βιβλίου με τον τίτλο « Κωνσταντίνος Est Ευαγγελλάτος – Ιδεογραφική Σμίλη». Εκείνο το βιβλίο, που το 1997 το παρουσίασαν εξέχοντες άνθρωποι της χώρας μας με επικεφαλής τον διακεκριμένο καθηγητή της Νομικής Σχολής του Παν/μίου Αθηνών κ. Κώστα Μπέη, ήταν μια οφειλόμενη τιμή στην πολυσύνθετη προσωπικότητα του κεφαλονίτη καλλιτέχνη, εικαστικού, ποιητή και συγγραφέα Κώστα Ευαγγελάτου. Πράγματι, η πολυπληθής ομήγυρη, που συγκεντρώθηκε τότε για να τιμήσει έναν υψηλής κλάσεως πνευματικό άνθρωπο (και πρώτος ο υποφαινόμενος, που παρακολούθησε την εξέλιξη του Κώστα Ευαγγελάτου από τις πρώτες εκφάνσεις της στην Κεφαλονιά της δεκαετίας του 1970), έμεινε έκπληκτη, γιατί εκείνα που άκουσε και διαπίστωσε τότε, υπερέβησαν τις προσδοκίες της. Έμαθε ότι ο Κώστας Ευαγγελάτος σήμαινε πολλά: Ιδεογράφημα, Ζωγραφικές Συλλήψεις, Σωματογραφίες, Νεφελογραφίες, Ποιητικές Εξάρσεις, Φιλοσοφικές Θέσεις, Πρωτοποριακές Περφόρμανς.Κι εκεί που μέναμε με την εντύπωση της πλήρους καλλιτεχνικής επάρκειας και – γιατί όχι – τελείωσης ενός χαρισματικού ανθρώπου, νάτος πάλι, ασυγκράτητος Περσέας και Βελλερεφόντης, ο ευνοημένος από τους θεούς Κεφαλονίτης, σε μια πάντα προς τα πάνω πορεία, με καινούργιες επιδόσεις, με αντιλήψεις καβαφικές, ότι δεν έχουν σημασία οι Ιθάκες αλλά τα ταξίδια προς τις Ιθάκες. «Αγάπησα την ποίηση» μας φωνάζει ο Ευαγγελάτος μέσα από τη «Ροπή της Μνήμης» του 1999. Όσον αφορά την «Αλέα Προσομοίων», το βιβλίο του 2002, αισθάνομαι την ανάγκη να τονίσω την έξοχη κριτική του Δοκιμιογράφου Δημήτρη Καράμβαλη, που μπορεί να συνοψισθεί στην πετυχημένη πρότασή του: «κοιτώντας αντίστροφα τα σχέδια του βιβλίου και διαβάζοντας μετά τους στίχους, πλάθουμε μιαν άλλη εικόνα της πραγματικότητας, μιαν άλλην εκδοχή της αλήθειας, αλλά και έχει κανείς την αίσθηση, πως συνεχίζεται το ποιητικό συμβάν με τη ζωγραφική…»

Το 2006 είναι όντως καταλυτικό. Εμφανίζεται η «Ελεγεία των Εκβατάνων». Δεν πρόκειται, φυσικά, για την πόλη των Περσών από την οποία πέρασε δυο φορές (το 330 π.Χ. και το 324 π.Χ.) ο Αλέξανδρος. Πρόκειται περί της οδού Εκβατάνων της Αθήνας, όπου ήταν και η πρώτη κατοικία του Ευαγγελάτου. Πρωτοποριακός τίτλος, που τον χρησιμοποιούσε και ο Νίκος Δήμου βαφτίζοντας πολλά βιβλία του: «Οδός Μιχαήλ Βόδα» ή «Από την Μιχαήλ Βόδα στη Σύρου» ή « Οδός Γαλήνης».

Τα «Εκβάτανα» του Ευαγγελάτου είναι κι αυτά ένα «συλλείτουργο» ποίησης και ζωγραφικής, γιατί ο χαρισματικός συγγραφέας του, συνυφαίνει τις δυο μεγάλες τέχνες, την ποίηση και τη ζωγραφική ακολουθώντας τη σωστή άποψη του Οράτιου, που είπε: «ut picture, poesis» (όπως η ζωγραφική, έτσι και η ποίση). Αλλά και μη ξεχνώντας τον πολύ μεγάλο Πικάσο, αλλά και το Νταλί, που δεν ήταν μόνο ζωγράφοι αλλά και ποιητές με συλλογές ποιημάτων, που είναι δημοσιευμένες στα «Cahiers d’ Art» και αλλού.

Αδελφωμένη, λοιπόν, η Ποίηση με τη Ζωγραφική προχωρούν σε όλες τις σελίδες της ‘Ελεγείας των Εκβατάνων» δίνοντας την πολυσύνθετη προσωπικότητα του Κώστα Ευαγγελάτου και συμπυκνώνοντας μέσα από τη δική του στικτή, θα την έλεγα, τεχνοτροπία, την πεμπτουσία μιας θεϊκής και θεαματικής Τέχνης που, χωρίς να πετροβολά παραδοσιακές υποχρεώσεις, συναλλάσσεται με επιβλητικούς μαιτρ του ύψους Αντρέ Μπρετόν, Πωλ Ελιάρ, Ζακ Πρεβέρ, Ραϊμόν Κενώ, ντε Κίρικο, Χουάν Μιρό, Πάμπλο Πικάσο, Υβ Τανγκύ.

Στο Α’ μέρος της Ελεγείας του, ο ποιητής και ο Ζωγράφος ξεκινά Απαισιόδοξος:

Αχλύ της μοναξιάς
πανσέληνος του φόβου
ώρα που αποφάσισες
να γράψεις διαθήκη
ν’ αρμόσεις τα σπαράγματα
με τη δροσιά του πρωινού
να ράνεις τους λεκέδες

αλλά καταλήγει με την απαντοχή της αισιοδοξίας:
προσμένεις ακόμη κάτι ατόφιο
πολύτιμο σαν μέλλον που επανέρχεται

Στο Β’ μέρος, μέσα σε μια πληθύ σκληρών σκίτσων, είναι αποφασιστικός:

Ψίθυρος οργασμών
στρατώνας πόθων
σαν τον παλιό καιρό
η ίδια πίκρα
ο έρωτας στα μπράτσα των ανέργων
ο πόλεμος στα σκοτεινά δρομάκια

και καταλήγει με ανακρούσματα «αντίστασης»:

Αντιστασιακή ωδή στο θάνατο
η γλώσσα της σκέψης προϋπάρχει.

Αυτή η «γλώσσα της σκέψης» υφέρπει στη δυναμική του και μέσα απ’ τη θεωρία του Χάους, που είναι η δεσπόζουσα των ημερών μας, αχνοφέγγει η «χαοτική τάξη» του Mandelbrot. Ο Ευαγγελάτος καταγράφεται τελικά, στην καλλιτεχνική επετηρίδα του κόσμου, σαν επαναστάτης υπεράνω κατατάξεων, σαν αυτό τούτο το Μέλλον της Ελληνικής Τέχνης στην Ποιητική και τη Ζωγραφική της έκφραση.

Κώστας Κριτσίνης
Συγγραφέας – Μεταφραστής
Φεβρουάριος 2007