Το online περιοδικό για την Κεφαλονιά
14/09/2011

Το επάγγελμα του ναυτικού – Μια πρώτη προσέγγιση

Είναι πραγματικά θλιβερό μια τόσο μεγάλη ναυτιλιακή δύναμη όπως είναι η Ελλάδα να μην δείχνει ενδιαφέρον για τη συνέχιση και τη διαιώνιση του θαύματος που κατάφεραν οι πρόγονοί μας στις θάλασσες του κόσμου με το ζήλο, τις ικανότητες και την ευφυΐα τους. Βασικός συντελεστής αυτής της παγκόσμιας διάκρισης εξακολουθεί να αποτελεί ο ανθρώπινος παράγοντας και συγκεκριμένα ο ναυτικός που ταξιδεύει το πλοίο. Για μια πρώτη προσέγγιση με το αντικείμενο παραθέτουμε την ομιλία του γραμματέα της Ένωσης Ελλήνων Εφοπλιστών Δρ Ματθαίου Δ. Λω στην ημερίδα του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου με θέμα «Τα ναυτικά και ναυτιλιακά επαγγέλματα – Εκπαίδευση και προοπτικές απασχόλησης. 

Σκέψεις και προβληματισμοί του ελληνικού εφοπλισμού για την επάνδρωση των ποντοπόρων πλοίων «Πριν από μισό και πλέον αιώνα η πατρίδα μας έβγαινε βαριά λαβωμένη από τη λαίλαπα του Μεγάλου Πολέμου. Μαζί και η ναυτιλία της, με το 75% και πλέον του εμπορικού στόλου να έχει καταστραφεί και 2.500 ναυτικούς της να έχουν χαθεί από πολεμικές αιτίες στην άβυσσο των ωκεανών. Το χτύπημα οδυνηρό, σε καμία όμως περίπτωση τελειωτικό. Μαζεύοντας τα συντρίμμια του στόλου που είχε απομείνει και βάζοντας μαγιά τα εκατό φορτηγά πλοία liberty που τους παραχώρησε τότε με ευνοϊκότατους όρους η αμερικανική κυβέρνηση, οι Έλληνες πλοιοκτήτες της εποχής κατάφεραν γρήγορα να ορθοποδήσουν, προλαβαίνοντας και αυτόν ακόμα τον πρώτο ευεργετικό πυρετό της ναυλαγοράς κατά την ανασυγκρότηση της Ευρώπης και της Άπω Ανατολής. Μαζί τους κάπου 150.000 Έλληνες ναυτικοί, αξιωματικοί και κατώτερα πληρώματα, παλαιοί και νέοι στο επάγγελμα, δεν άργησαν να ανταποκριθούν στο προσκλητήριο της θάλασσας, ειρηνικό αυτή τη φορά, και να επανδρώσουν τον αναγεννημένο στόλο. 

Η ιστορία διδάσκει ότι εκείνοι βρήκαν διέξοδο από τον πόνο και την ένδοια που είχαν κυριεύσει τότε πέρα ως πέρα την ελληνική επικράτεια. Τη διέξοδο αυτή την αξιοποίησαν και πρόκοψαν οι ίδιοι και οι οικογένειές τους, συντελώντας συνάμα και στην ενδυνάμωση της εθνικής οικονομίας με ζωογόνο ναυτιλιακό συνάλλαγμα. Οι δεκαετίες περνούσαν και ο ελληνικός εμπορικός στόλος έβαζε πλώρη για την κατάκτηση της κορυφής της παγκόσμιας ναυτιλίας, κάτι που τελικά το κατάφερε πριν από δεκαπέντε χρόνια. Μέχρις ενός χρονικού σημείου οι ρυθμοί ανάπτυξης πλοίων και ελληνικών πληρωμάτων συμβάδιζαν. Ας μην ξεχνάμε όμως ότι παράλληλα και η εθνική οικονομία έμπαινε στη λεωφόρο της ανάπτυξης και της ευημερίας. Η αύξηση του βιοτικού επιπέδου του μέσου Έλληνα και η αυξανόμενη ελκυστικότητα των ευκαιριών απασχόλησης στη στεριά που ήλθε σαν φυσικό της επακόλουθο, οδήγησαν σταδιακά στη δραματική συρρίκνωση του ναυτεργατικού δυναμικού της χώρας. Σήμερα είναι ζήτημα εάν το σύνολο των Ελλήνων ναυτικών φτάνει τους 50.000. Και για μεν τα κατώτερα πληρώματα η εξέλιξη αυτή είναι και φυσιολογική και αναμενόμενη, καθώς υπάρχει σήμερα πλήρης επάρκεια σε κατώτερα πληρώματα από αναπτυσσόμενες χώρες, χαμηλόμισθα προφανώς και με δεξιότητες οι οποίες ανταποκρίνονται στις στοιχειώδεις απαιτήσεις ενός σύγχρονου εμπορικού στόλου.

Η Ελλάδα ακολούθησε εδώ τη μοίρα όλων των ανεπτυγμένων χωρών, όπου τίμημα της ευημερίας είναι οι δουλειές των ανειδίκευτων να περνούν σε φθηνά ξένα χέρια. Αντίθετα, η συνεχώς φθίνουσα επάρκεια Ελλήνων αξιωματικών, που αποτελεί σήμερα μείζον πρόβλημα για την ποντοπόρο ναυτιλία μας, είναι μία εντελώς διαφορετική ιστορία. Σε μια βιομηχανία όπως η ναυτιλιακή, με μονάδες ιδιαίτερα υψηλής έντασης κεφαλαίου υπάρχουν τεράστιες απαιτήσεις, τεχνικές και διοικητικές, απόρροια των ραγδαίων τεχνολογικών εξελίξεων στη ναυπηγική τέχνη αλλά και του πλήθους των διεθνών και τοπικών κανονισμών. Οι απαιτήσεις αυτές επιβάλλουν την παρουσία στα πλοία άριστα κατηρτισμένων αξιωματικών γέφυρας και μηχανής. Ο Έλληνας ναυτικός έχει αποδείξει μέχρι σήμερα με την ευστροφία και τη ναυτοσύνη του ότι είναι άξιος να ταξιδεύει περιουσίες εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων και μάλιστα μακριά από το κέντρο της επιχειρήσεως –αλήθεια, πόσοι από μας εμπιστεύονται το αυτοκίνητό τους σε ξένα χέρια; Ύστερα από εμπειρίες γενεών, αποτελεί πλέον κοινό τόπο στον κλάδο μας ότι οι Έλληνες αξιωματικοί είναι ο ασφαλέστερος συνδετικός κρίκος μεταξύ πλοίου και γραφείου, με ό,τι αυτό σημαίνει για το εύρυθμο, ασφαλές και μακροπρόθεσμα οικονομικό ταξίδεμα του στόλου. Αποτελούν επίσης οι αξιωματικοί μας τη δεξαμενή για τη μελλοντική στελέχωση του ναυτιλιακού γραφείου, που τους χρειάζεται λίγο πολύ σε όλα τα τμήματά του, διότι όλα μυρίζουν θάλασσα. Και μην ξεχνάμε, τέλος, και το έχουμε δει πολλές φορές στο παρελθόν, ότι ορισμένα από αυτά τα στελέχη θα φτάσουν μια μέρα και σʼ αυτήν ακόμα τη βαθμίδα της πλοιοκτησίας. Διότι η ναυτιλία, εκτός από αξιοκρατική είναι και αταξική. Με δεδομένη στρατηγική επιλογή του ελληνικού εφοπλισμού την επάνδρωση των πλοίων του με Έλληνες αξιωματικούς αρχίζουν τα προβλήματα της εξευρέσεως και της προσελκύσεώς τους από τις τάξεις της νεολαίας και της εκπαίδευσής τους σύμφωνα με τις σύγχρονες απαιτήσεις του κλάδου.

Εφόσον επιτευχθούν οι δύο πρώτοι στόχοι, εναπόκειται πλέον στον ίδιο τον ναυτικό, ανάλογα με το πόσο συνειδητοποιημένος είναι για το επάγγελμα που διάλεξε, να ακολουθήσει ως το τέλος μια καριέρα στη θάλασσα και στην πολιτική της κάθε ναυτιλιακής εταιρείας να τον κρατήσει για πάντα κοντά της. Η προσέλευση των νέων στη θάλασσα με τα σημερινά οικονομικά και κοινωνικά δεδομένα, ας μην κρυβόμαστε, είναι δυσχερής. Μήπως όμως οι νέοι μας δεν γνωρίζουν όλες τις παραμέτρους του ναυτικού επαγγέλματος; Για να ζει παραδείγματος χάριν και να εργάζεται μακριά από την εστία του ο αξιωματικός Ε.Ν. ανταμείβεται με μισθούς που καμία σχέση δεν έχουν με αντίστοιχα επαγγέλματα της στεριάς. Η αμοιβή αρχίζει ήδη από την εποχή των εκπαιδευτικών ταξιδιών του ως δόκιμος, πράγμα ανήκουστο για τα δεδομένα της ξηράς. Και για να προχωρήσω ένα βήμα παραπέρα, μήπως οι νέοι μας, ιδιαίτερα εκείνοι από τις περιοχές της ηπειρωτικής Ελλάδας δεν γνωρίζουν καν την ύπαρξη και τις ευκαιρίες που προσφέρει το ναυτικό επάγγελμα; Τη στιγμή που το φάσμα της ανεργίας στην Ελλάδα εξαπλώνεται απειλητικό, έχουμε εδώ γιʼ αυτούς τη διέξοδο εκείνη που, όπως είδαμε, υπήρξε σωσίβιο για τη ζωή και την καριέρα κάποιων άλλων στο πρόσφατο παρελθόν. Εδώ ακριβώς εστιάζεται και η προσπάθεια του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου με την πρεμιέρα του προγράμματός του, με το οποίο επιχειρεί να κάνει κοινωνούς τους μαθητές της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης στα ναυτικά και ναυτιλιακά επαγγέλματα. Μια προσπάθεια πράγματι καίρια και ουσιαστική. Ενημέρωση λοιπόν της νεολαίας για τα πλεονεκτήματα μιας καριέρας στη ναυτιλία και παρουσίαση των επαγγελμάτων της θάλασσας στις πραγματικές τους διαστάσεις. Αυτό είναι το ζητούμενο. Διότι άλλες ήταν οι συνθήκες ζωής και εργασίας στα πλοία πριν από λίγες μόλις δεκαετίες και άλλες είναι σήμερα. Χρόνια μπάρκου στο παρελθόν έχουν γίνει μήνες σήμερα, με κατοχυρωμένο το εξάμηνο και επτάμηνο θητείας στα πετρελαιοφόρα και τα πλοία ξηρού φορτίου αντίστοιχα.



Ο ελληνόκτητος εμπορικός στόλος ανανεώνεται συνεχώς τα τελευταία χρόνια, με αποτέλεσμα η μέση ηλικία του το έτος 2007, συμπεριλαμβανομένων και των παραγγελιών να έχει πέσει στα 14,3 χρόνια, για πρώτη φορά στην ιστορία κάτω από τον παγκόσμιο μέσο όρο, με όλες τις ευεργετικές συνέπειες που αυτό μπορεί να σημαίνει και για την ποιοτική αναβάθμισή του. Όταν στα liberty οι ναυτικοί έβλεπαν με δέος να λειτουργεί για πρώτη φορά σε πλοία ψυκτικός θάλαμος –τεράστια η πολυτέλεια αν αναλογιστεί κανείς ότι μέχρι τότε δούλευαν εν πλω ο πάγος και τα αυτοσχέδια κοτέτσια– σήμερα ψυγεία κάθε τύπου και μεγέθους έχουν κυριεύσει ακόμα και τα καπνιστήρια και τις καμπίνες. Όταν το πλήρωμα μέχρι τη δεκαετία του ʼ60 συνεννοείτο με τον έξω κόσμο με τηλεγραφήματα, ενώ αργότερα έπιανε ουρά στον ασύρματο για να επικοινωνήσουν με χίλια ζόρια (και παράσιτα) με τα σπίτια τους μέσω του Ελλάς Ράδιο, σήμερα έχουμε τα καρτοτηλέφωνα για το πέλαγος και τα κινητά να παίρνουν φωτιά μόλις φανούν οι πρώτες στεριές, ενώ σύντομα η φθηνή δορυφορική τηλεφωνία θα εισβάλει κι αυτή στις καμπίνες των ναυτικών. Πάει βέβαια πια η δύναμη και ο ρομαντισμός της επιστολογραφίας, κερδήθηκε όμως εν μέρει η μάχη της μοναξιάς και των αποστάσεων. Ανασταλτικό ρόλο στην προσέλευση των νέων παίζει και η αρνητική στάση των απομάχων της θάλασσας και των οικογενειών τους, κυρίως στους ελληνικούς παραδοσιακούς ναυτότοπους. Μέχρις ενός σημείου η αποστροφή τους είναι δικαιολογημένη, για τις στερήσεις και τις κάθε λογής δυσκολίες που πέρασαν στα χρόνια της δικής τους καριέρας στη θάλασσα, είναι έκδηλη η επιθυμία και η ευχή πολλών θαλασσινών τα παιδιά τους να σπουδάσουν στο πανεπιστήμιο, με πλήρη όμως άγνοια κινδύνου για το τι είδους καριέρα τα περιμένει μετά στη ζωή τους. Χάνονται εδώ δύο στοιχήματα για τη ναυτιλία.

Εκείνο της τεχνολογικής επανάστασης που έχει φέρει τα πάνω κάτω στη ζωή και την εργασία στα πλοία σε σχέση με το παρελθόν επʼ ωφελεία όσων ακολουθούν σήμερα καριέρα στη θάλασσα. Και το δεύτερο και πιο σημαντικό, εκείνο της απώλειας της γνώσης των μυστικών του ναυτικού επαγγέλματος που, πέρα και πάνω από τα όποια εκπαιδευτικά συστήματα, μεταλαμπαδεύονται συνειδητά και υποσυνείδητα από πατέρα σε γιο όταν έρθει η ώρα του πρώτου μπάρκου. Η τεχνογνωσία αυτή περνάει από γενιά σε γενιά, αλλιώς χάνεται. Και ο κίνδυνος σήμερα είναι περισσότερο ορατός παρά ποτέ, καθώς έχουμε ήδη μια γενιά που δεν έχει αποδώσει εν δυνάμει τους απογόνους της στη θάλασσα. Παράλληλα με τις δυσκολίες κατά την προσέλευση και σε πλήρη συνάφεια με αυτές είναι και η βαθιά κρίση που διέρχεται σήμερα η ναυτικής εκπαίδευση στη χώρα μας. Σταδιακά και σταθερά τις δύο τελευταίες δεκαετίες κλιμακώνονται τα ελλείμματα σε ποιότητα παρεχόμενης εκπαίδευσης, που έχουν κι αυτά το δικό τους μερίδιο ευθύνης τόσο στη χαμηλή προσέλευση σπουδαστών στις σχολές όσο και στη μετέπειτα παραμονή τους στο ναυτικό επάγγελμα. Το έτος 1989 έγινε βαθιά τομή στο εκπαιδευτικό σύστημα της ναυτιλίας. Καθιερώθηκε η εναλλασσόμενη εκπαίδευση μεταξύ πλοίου και σχολών, τα λεγόμενα sandwich courses, ώστε από την επαφή τους με το πλοίο οι σπουδαστές να διαπιστώνουν στην πράξη και από το πρώτο έτος σπουδών την έφεση και καταλληλότητά τους στο ναυτικό επάγγελμα. Στόχος του συστήματος που ισχύει μέχρι και σήμερα ήταν να περιοριστούν σε πρώιμο στάδιο οι διαρροές από τις σχολές και να μην επιβαρύνεται άδικα το σύστημα από νέους χωρίς μέλλον στο επάγγελμα. Υπάρχουν όμως και άλλοι, και είναι δυστυχώς πολλοί, που χρησιμοποιούν τις Ακαδημίες Εμπορικού Ναυτικού σαν εφαλτήριο για τη μεταπήδησή τους σε πανεπιστήμια και σε άλλους τομείς, όχι όμως το επάγγελμα του αξιωματικού Ε.Ν. Αποτέλεσμα αυτής της τακτικής είναι με τη διαρροή που παρατηρείται καθʼ οδόν μέχρι την απόκτηση των σχετικών διπλωμάτων, ούτε το ένα τέταρτο από όσους έχουν εισαχθεί στις σχολές να μην καταλήγει στις τάξεις της. Άλλη, νέα αιτία πιθανής διαρροής, οι καθʼ όλα συμπαθείς δεσποινίδες σπουδάστριες, που ενώ μέχρι πριν λίγα χρόνια εισάγονταν με περιορισμό 20-30 θέσεων, από το 2007 μπήκαν με το σπαθί τους, γερές να ʽναι, περισσότερες από διακόσιες, όπως επιτάσσει η ισότητα των φύλων. 

Άραγε θα μπορέσουν να ανταπεξέλθουν στις ιδιαιτερότητες ενός κατʼ εξοχήν ανδρικού επαγγέλματος; Ενώ η ναυτική τεχνολογία εξελίσσεται με ιλιγγιώδεις ρυθμούς, εμείς έχουμε μείνει πίσω και σε επικαιρότητα αλλά και σʼ αυτήν ακόμα την καταλληλότητα της διδακτέας ύλης. Από τη μια διδάσκονται πρακτικά μαθήματα με εφαρμογές σε πλοία από άλλες εποχές, από την άλλη θεωρητικά μαθήματα με στοιχεία πανεπιστημιακού επιπέδου, εντελώς άχρηστα για τον σπουδαστή ναυτικό. Το Υπουργείο Εμπορικής Ναυτιλίας αρμόδιο για θέματα ναυτικής εκπαίδευσης έχει αποδυθεί εδώ και καιρό, πάντα σε συνεργασία με το Ευγενίδιο Ίδρυμα, σε μια φιλότιμη και εργώδη προσπάθεια ανανεώσεως των συγγραμμάτων καθώς και στη βελτίωση των προγραμμάτων διδακτέας ύλης, ώστε το εκπαιδευτικό μιας σύστημα να συντονιστεί επιτέλους με τους φρενήρεις ρυθμούς των καιρών. Κατά την ύλη όμως και οι καθηγητές, με τους προερχόμενους από τη θάλασσα ολοένα να λιγοστεύουν και να μένουν πίσω σε γνώσεις και πείρα ελέω τεχνολογίας και κάποιους άλλους που ονειρεύονται την πανεπιστημιακή τήβεννο, να αναλώνονται στη διδασκαλία μαθημάτων υψηλότατης μεν ακαδημαϊκής στάθμης, με πενιχρές όμως έως και μηδαμινές εφαρμογές στο ναυτικό επάγγελμα. Είναι καιρός να καταλάβουμε όλοι ότι η εκπαίδευση στη ναυτιλία σημαίνει υψηλού επιπέδου επαγγελματική κατάρτιση, όχι πανεπιστήμιο, με κύριο μέλημα να δημιουργούμε άριστα καταρτισμένους χειριστές για τα πλοία σε γέφυρα και μηχανή, μεταδίδοντάς τους επίκαιρες και ουσιαστικές θεωρητικές γνώσεις που θα τις συμπληρώνει η πρακτική από τα εκπαιδευτικά τους ταξίδια και η πείρα από τη μετέπειτα καριέρα τους στη θάλασσα. Θέλουμε να πιστεύουμε ότι οι νέες φουρνιές καθηγητών που θα προκύψουν από τις επίσης πρόσφατες προκηρύξεις του ΥΕΝ για τα αντίστοιχα γνωστικά αντικείμενα θα φέρουν άνεμο ανανέωσης στις αίθουσες διδασκαλίας των Ακαδημιών.

Με αυτές τις σκέψεις κλείνω την εισήγησή μου εκφράζοντας την ευγνωμοσύνη ολόκληρου του ελληνικού ναυτιλιακού κόσμου στο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο του Υπουργείου Παιδείας, που μετά από πολυετή προσπάθεια και με την υπομονή και επιμονή του κυρίου Στέφανου Τζέπογλου και των συνεργατών του, προσφέρει σήμερα στη νεολαία μας, για πρώτη φορά στα χρονικά της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης αυτού του τόπου, προσανατολισμό για τα επαγγέλματα του πλέον δυναμικού κλάδου της εθνικής οικονομίας. Ας μην ξεχνάμε ότι εκεί έξω, στους ωκεανούς της υφηλίου, ταξιδεύει σήμερα ένας εμπορικός στόλος ελληνικών συμφερόντων, ο πρώτος στον κόσμο, με πάνω από τρεις χιλιάδες πλοία με συνολική χωρητικότητα 170 εκατομμυρίων τόνων. Εκεί έξω, στα ναυπηγεία της Άπω Ανατολής, χτίζονται αυτή τη στιγμή πάνω από 840 πλοία ελληνικών συμφερόντων. Αυτό σημαίνει πάνω από πέντε χιλιάδες νέες θέσεις εργασίας αξιωματικών γέφυρας και μηχανής. Ας ηχήσει λοιπόν από σήμερα το σάλπισμα της θάλασσας για τους νέους μας. Και η ηχώ του ας φτάσει στα σχολεία κάθε γωνιάς της πατρίδας μας, για να έχουμε αύριο αξιωματικούς που θα κρατήσουν ζωντανό το ελληνικό ναυτιλιακό θαύμα».

ΔΡ ΜΑΤΘΑΙΟΣ Δ. ΛΩΣΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ ΤΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΦΟΠΛΙΣΤΩΝ 
ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ Περιοδικό ΕΦΟΠΛΙΣΤΗΣ (ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2007) 
ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ: ΚΕΦΑΛΟΝΙΤΕΣ ΚΑΡΑΒΟΛΑΤΡΕΣ
Google/photos

Youtube Feed

Instagram Feed

kefalonitis (kefalonitismag)
kefalonitis (kefalonitismag)
kefalonitis (kefalonitismag)
kefalonitis (kefalonitismag)
kefalonitis (kefalonitismag)
kefalonitis (kefalonitismag)

Copyright © 2002 - 2018 kefalonitis.com
Το σύνολο του περιεχομένου και των υπηρεσιών του kefalonitis.com διατίθεται στους επισκέπτες αυστηρά για προσωπική χρήση.
Απαγορεύεται η χρήση ή επανεκπομπή του, σε οποιοδήποτε μέσο, μετά ή άνευ επεξεργασίας, χωρίς γραπτή άδεια του εκδότη.

Dual Design Agency