Το online περιοδικό για την Κεφαλονιά
12/05/2010

Έρισσος, ένα αρχαίο τοπωνύμιο ανοιχτό σε υποθέσεις

Προσπαθώντας κανείς να βρει τη βάση της αρχαίας λέξης Έρισσος, διαπιστώνει ότι δύο τόποι στην Ελλάδα φέρουν την ονομασία Ερισσός ή Έρισσος: 

 

Α) Η αρχαία Άκανθος (Χαλκιδική) που ονομάστηκε Ιερρισός από το Έρισσος ή η Ερισσός, παραφθορά του Ρωμαϊκού ericius όταν καταλείφθηκε από αυτούς, που σημαίνει αγκάθι.

Β) Το βόρειο τμήμα της Κεφαλονιάς Έρισσος, προφανώς και αυτή από τους Ρωμαίους μεταλλάζοντας ποιο όνομα; Κατά συνεπαγωγή κάποιο που να έμοιαζε στο άκανθα.

Η λέξης ακή έχει ετυμολογικά την ίδια αρχαία ρίζα με την άκανθα (ακωκή).

Η λέξης Ιθακίς έχει αρχαία ρίζα το ιθύω. Ιθ-ακη (προς τα εμπρός ακή, ευθεία ακή), κατά μία έννοια ευθεία άκανθα. Οι λέξεις Ιθακίς και άκανθα προφανώς παραπλήσιες, μπορεί να έλαβαν από τους Ρωμαίους το ίδιο όνομα: ERICIUS – EΡΙΣΣΟΣ.

Ιστορική αναδρομή μας αποδίδει το τοπωνύμιο Ιθάκη από το 300 π.Χ., όταν ο τύραννος των Συρακουσών Αγαθοκλής μετά την κατάληψη της Κέρκυρας επιτίθεται στην Ιθάκη. Το τοπωνύμιο Ιθάκη υπάρχει στην ποίηση του Αντίπατρου διακόσια χρόνια μετά, όπως επίσης τον Α΄αιώνα μ.Χ. στις αφηγήσεις του Στράβωνα. Ξαφνικά την εποχή του Ιουστινιανού (500 μ.Χ.) η σημερινή Ιθάκη ονομάζεται Ηθρακή νήσος, ή Θρακόνησο και αργότερα (μεσαίωνας) Αντικεφαλονιά ή μικρή Κεφαλονιά. Γιατί; Πώς χάθηκε το όνομα Ιθάκη;

Οι Ρωμαίοι κατείχαν τα νησιά Κεφαλονιά-Ιθάκη από το 200 π.Χ. έως το 400 μ.Χ. περίπου. Αν υποθέσουμε ότι η βόρεια Κεφαλονιά λεγόταν Ιθάκη, οι δε Ρωμαίοι κατά το 100 – 200 μ.Χ. την απεκάλεσαν Έρισσο (Ericius), από την άλλη βρέθηκαν με Σάμο πόλη, αλλά και Σάμο νησί (σημερινή Ιθάκη μιας και ο Όμηρος θέλει την Ιθάκη του αντικριστά στη Σάμο), λογικό δεν είναι για κάποιο χρονικό διάστημα να έχουμε κάποιο «πρόβλημα» τοπωνυμίων, μέχρι να επικρατήσουν οι αλλαγές;

Όλα αυτά βέβαια, πάντα με τη λογική της «στερεάς» Ιθάκης (Έρισσος) και νήσου Ιθάκης (χερσόνησος Άσσου), καθώς οι περιγραφές της Οδύσσειας μας οδηγούν σε μια Ιθάκη με δύο μέρη, ένα χερσαίο (χώρα) και ένα νησιωτικό (πόλη).

Υπάρχει βέβαια και το ενδεχόμενο η ονομασία Ericius να δόθηκε λόγω απλά του γεωγραφικού σχήματος της Ερίσσου που μοιάζει με λόγχη (ακίδα), αλλά τα πράγματα δεν απλοποιούνται.

Το ίδιο μπορεί να ισχυριστεί και ο προπάππος του Οδυσσέα: Την ονόμασα για τον ίδιο λόγο Ιθ-ακη! 

Εκείνο το Φισκάρδο πάλι, γιατί η αρχαία Πάνορμος; Μήπως από τους στίχους του Αντίπατρου: «Φοῖβε, Κεφαλλήνων λιμενοσκόπε, θῖνα Πανόρμου ναίων τρηχείης ἀντιπέρην Ἰθάκης»… (Μτφρ. Φοίβε, εσύ που εποπτεύεις το λιμάνι των Κεφαλληνίων, κάτοικε της ακρογιαλιάς της Πανόρμου, απέναντι από την απόκρημνη Ιθάκη...)

Μήπως μπερδεύουμε τι σημαίνει «πάνορμος» για τα πλοία της τότε εποχής; Τα πλοία τότε δεν αγκυροβολούσαν και έδεναν κάβους στα λιμάνια, αλλά για ασφάλεια σύρονταν έξω στην ακρογιαλιά. Γι' αυτό και η λέξη «θίνα» το εξειδικεύει, «αμμώδη παραλία Πανόρμου», δηλαδή που μπορούν τα πλοία να τραβιούνται έξω. Βλέπετε στο Φισκάρδο κάτι τέτοιο; Πολύ δύσκολο. Παρατηρώντας τώρα το λιμάνι Πόλη ακριβώς απέναντι στο Σταυρό, μήπως τα συνδυάζει όλα; Και παραλία κατάλληλη έχει και ιερό του Φοίβου Απόλλωνα μάλλον είχε, και στη σπηλιά του Λοΐζου έχουν βρεθεί αφιερώματα των τότε ναυτικών, για να τους βοηθήσει στα ταξίδια τους, που φανερώνουν γενικά πολυεπισκεψιμότητα και άρα ασφαλή κόμβο αρχαίων πλωτών μέσων.

-Ναι θα μου πείτε, αλλά κατά τον Αντίπατρο η Πάνορμος ήταν απέναντι από την Ιθάκη.

 -Και ποια είναι η πραγματική Ιθάκη; Μήπως η βόρεια Κεφαλονιά;

Κείμενα – Παρουσίαση: Σπύρος Ρόκκος

Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία: « Τα μπάνια του λαού… Της τύχης τα γραμμένα »

Youtube Feed

Instagram Feed

kefalonitis (kefalonitismag)
kefalonitis (kefalonitismag)
kefalonitis (kefalonitismag)
kefalonitis (kefalonitismag)
kefalonitis (kefalonitismag)
kefalonitis (kefalonitismag)

Copyright © 2002 - 2018 kefalonitis.com
Το σύνολο του περιεχομένου και των υπηρεσιών του kefalonitis.com διατίθεται στους επισκέπτες αυστηρά για προσωπική χρήση.
Απαγορεύεται η χρήση ή επανεκπομπή του, σε οποιοδήποτε μέσο, μετά ή άνευ επεξεργασίας, χωρίς γραπτή άδεια του εκδότη.

Dual Design Agency