Το online περιοδικό για την Κεφαλονιά
20/03/2010

Η ορθογραφία της λέξης Κεφαλονιά

Περί Ορθογραφίας της λέξεως «ΚΕΦΑΛ(Λ)0(Ω)ΝΙΑ»

 

Έχει αναπτυχθεί τελευταία μια συζήτηση -γενικώς- για την ορθογραφία της λέξης «ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ». Ας διαβάσουμε όμως ποιά είναι η σωστή ορθογραφία της. Αναδημοσιεύουμε από το περιοδικό ΟΔΥΣΣΕΙΑ 2003 ένα άρθρο του Διον. Ζακυνθινού το οποίο δημοσιεύτηκε στην «Εφημερίς Κεφαλλήνων αρ. 1/15.4.1928». Ελπίζουμε να λύνει πολλές απορίες.

Οι μεταχειριζόμενοι τον δημωδέστερον τύπον του ονόματος της νήσου Κεφαλληνίας «Κεφαλονιά» συνηθίζουν να γράφουν το -λο- δια του -ω-, ουχί δε δια του -ο-, ως είναι το ορθόν. Προτού προσπαθήσωμεν να αποδείξωμεν το σφαλερόν της γραφής δια του -ω- και το ορθόν δια του -ο-, θα προτάξωμεν ολίγας γραμμάς περί των μνημείων εις τα οποία απαντάται ο δημώδης ούτος τύπος.

Ο δημώδης νυν τόπος Κεφαλονία, απαντάται το πρώτον παρά Πλινίω (4,12,19) έπειτα δε και εν τοις «Γοτθικοίς» του Προκοπίου (3,40 Ponn) και δη εν τω ακολουθώ χωρίω: «και Αρταβάνης δε ου πολλώ ύστερον εν Κεφαλωνία γενόμενος...» Τα δυο ταύτα χωρία είνε τα αρχαιότερα. Πολυτιμότερον όμως δια την μελέτην του ονόματος και γενικώς την ιστορίαν της νήσου, είναι μολυβδόβουλλον ου Θ' λήγοντος αιώνος, δημοσιευθέν υπό του μεσσαιωνοδίφου Κ.Ι. Ζησίου(1), του οποίου το κείμενον έχει ως εξής:

«Πάτερ ο Θεός ημώ(ν)
βοήθη τω σω δούλ(ω)
Στ... τω βασιλικώ σπα(θαρ)ίω
κε στρο(τ)ηγώ Κεφαλωνία»(2)

Ως παρατηρεί ο αναγνώστης κοινή γραφή εις τα μνημονευθέντα ταύτα χωρία είναι η δια του -ω-. Η τοιαύτη όμως γραφή, εάν τεθεί εις την κρίσιν της γλωσσολογίας, θα φανεί ανυπόστατος, διότι είναι ανύπαρκτος εν τη Ελληνική γλώσση της μεταγενεστέρας περιόδου, τοιαύτη τροπή του -η-εις -ω-. Φωνητικός άρα λόγος, ουδείς υπάρχει και αλλαχού δέον να ζητηθή η αιτία της μεταβολής του φθόγγου -η- εις -ο-.

Ο κ. Γεώργιος Χατζιδάκις, προσπαθών να ερμηνεύση και αλλάς παραλλήλους τροπάς, ως π.χ. Μονεμβασία-Μονοβασία, προσπαθεί να εξήγηση τους τούτους ως εξής:

«Πολλάκις συμβαίνει ώστε, και απλή λέξις να εκληφθή ως σύνθετος ή και ως άλλως σύνθετος και τότε θα λαβή ο εν τη υποτοπασθείση συναρμογή πρβλ. αροθυμώ = ραθυμώ,... Κεφαλλονιά...»(3). Παραδέχεται δηλ. ο κ. Χατζιδάκις, ότι ο λαός θεωρήσας την λέξιν «Κεφαλλωνίαν» ως σύνθετον, εσχημάτισε νεώτερον τύπον, εφαρμόσας τον γλωσσικόν νόμον των κατά παράταξιν σχησυνθέτων ονομάτων (π.χ. αμπέλια-χωράφια -αμπελοχώραφα κ.λ.π.). Η ερμηνεία αυτή, ήθελε είναι πιθανή, εάν η κατά τα φαινόμενα δευτέρα της συνθέσεως λέξις έδιδε οπωσδήποτε λογικήν τινά έννοιαν.

Πολύ πιθανώτερον φαίνεται ότι ο τύπος εσχηματίσθη κατ' αναλογίαν προς άλλα τοπωνυμικά εις «-ονία» λήγοντα ως π.χ. Πελαγονία, Παφλαγονία, κ.λ.π. Τοιούτοι αναλογικοί σχηματισμοί είναι συνήθεις εν τη νεοελληνική γλώσση, και δεν θα ήτο άστοχος η δευτέρα αυτή ερμηνεία.

Όσον δ' αφορά το ζήτημα της δια των δυο -λλ- ή ενός, γραφής, έχομεν να παρατηρήσωμεν ότι εις τα αρχαία χειρόγραφα και εις το μέτρο των Ομηρικών επών απαντώνται δυο -λλ-. Ο Ευστάθιος Θεσσαλονίκης θέλων (4) να ερμηνεύσει το πράγμα, λέγει ότι εγράφη κατ' αρχάς ούτω δια να διασταλεί ο τύπος του εθνικού «Κεφαλλήν» από της αιτιατικής του προσηγορικού «κεφαλήν». Εννοείται η λογία αύτη ερμηνεία είναι εύρεσις εκ των υστέρων ουδεμία έχουσα σχέσιν προς την αλήθειαν. Το ζήτημα πάντως δεν έχει λυθεί οριστικώς, η δε εμφάνισις των δυο -λλ- είναι αδικαιολόγητος εάν πράγματι το όνομα της νήσου προήλθεν εκ του «Κεφάλου» ως μυθολογείται. Δια τούτο και η γραφή δια του ενός -λ- προσκρούει μεν εις την αρχαίαν παράδοσιν, δεν είναι όμως πλημμελής.

Οπωσδήποτε η δια του -ω- γραφή της συλλαβής -λο- είναι εσφαλμένη, διότι αντίκειται προς τους νόμους της νέας ελληνικής, πρέπει δε να γράφεται δια του -ο- δι ους λόγους ανεπτύξαμεν ανωτέρω.

Σημειώσεις:
(1). Κεφαλληνίας Χρ. Αρχαιότητες εν περιοδικώ «Αρμονία» Α 1900/ σελ. 228
(2). Το μολυβδόβουλλον τούτο είναι και από ιστορικής απόψεως πολυτιμότατον, διότι λύει την παρά Κωνσταντίνο) τω Πορφυρογέννητο) αντίφασιν περί του αν η Κεφαλληνία υπήρξε θέμα κατά τον θ' αιώνα ως κε' (Πρόλ. Κωνσταντόπουλου, εν Αρμονία, 1900, σελ. 248 ε)
(3). Μεσαιωνικά και Νέα Ελληνικά τ. Α' σελ. 245 πρβλ. και Β' σελ. 403
(4). Παρεκβολαί εις Διονυσίου Περιήγησιν στ. 431. Προβλ. και Α. Μηλιαράκη, Γεωγραφία Κεφαλληνίας σελ. 217.
Εφημερίς των Κεφαλλήνων αρ. 1/15.4.1928
Το παρόν κείμενο έχει δημοσιευτεί σε πολλές εφημερίδες και περιοδικά, από όπου και προέρχεται.

Κείμενο: Διον. Ζακυνθηνός

Youtube Feed

Instagram Feed

kefalonitis (kefalonitismag)
kefalonitis (kefalonitismag)
kefalonitis (kefalonitismag)
kefalonitis (kefalonitismag)
kefalonitis (kefalonitismag)
kefalonitis (kefalonitismag)

Copyright © 2002 - 2018 kefalonitis.com
Το σύνολο του περιεχομένου και των υπηρεσιών του kefalonitis.com διατίθεται στους επισκέπτες αυστηρά για προσωπική χρήση.
Απαγορεύεται η χρήση ή επανεκπομπή του, σε οποιοδήποτε μέσο, μετά ή άνευ επεξεργασίας, χωρίς γραπτή άδεια του εκδότη.

Dual Design Agency