Το online περιοδικό για την Κεφαλονιά
22/02/2012

Ληξουριώτικες παρέες: ψυχή του Καρναβαλιού

Το καρναβάλι στο Ληξούρι ανιχνεύεται από παλιά. Χάνεται στον παρελθόντα χρόνο, με κάποιες αναφορές ιδίως στον 19 αιώνα που σηματοδοτούν σταθμούς και το ορίζουν ως αξιόλογο. Αξιόλογες αναφορές γίνονται στα κατάλοιπα διαφόρων περιηγητών που περνούν από το νησί μας, καθώς και σε κείμενα λόγιων μορφών που γράφοντας το προσωπικό τους ημερολόγιο αναφέρονται σε καρναβαλικά δρώμενα που γίνονταν στο Ληξούρι.

 

 

Ευρύτερα όμως το παλιό Κεφαλονίτικο Καρναβάλι, (αυτό του 18ου και 19ου αιώνα) είχε επί τω πλείστον δεχτεί επιδράσεις από την υπόλοιπη Ελλάδα και μ' αυτά τα στοιχεία διατηρήθηκε στα χωριά, εκεί που ο αγροτικός και ο ποιμενικός βίος ήταν έντονος.

 

Χαρακτηριστικά του θέματα ήταν ο «ματζαδόρος» (Mazzo) που αργότερα ονομάστηκε «μπουλούμπασης» και άνοιγε δρόμο μέσα στο πλήθος, οι «ντοττόροι και μάσκαρες», οι «Γενίτσαροι ή Γενιτσαραίους», ο «Τσάφος» ο μπράβος ή αστυνομικός της μάσκαρας, και τα περισσότερα θέματα από αυτά ήταν ντυμένα με τομάρια και κουδούνια.

 

Βέβαια, υπήρχαν και Κρητικο - δυτικές επιδράσεις. Κρητικές, ιδιαίτερα το «παίξιμο» στην Καρναβαλική περίοδο των Κρητικών δραμάτων ή άλλων Κρητικών έργων όπως ο «Ερωτόκριτος» και η «Ερωφίλη».

 

Δυτικές επιδράσεις ιδιαίτερα στα πρώτα ενετικά χρόνια του νησιού με την εμφάνιση της «Γκιόστρας» που ήταν ιπποδρομιακοί αγώνες (μεσαιωνικό λείψανο) και σκοπός τους ήταν η τόνωση του φιλοπόλεμου αισθήματος και η καλλιέργεια της ευγενούς άμιλλας.

 

Στις πόλεις του νησιού, Ληξούρι και Αργοστόλι στο τέλος του 19ου αιώνα προβάλλουν καρναβάλια που κύριο χαρακτηριστικό τους είναι η οργάνωση από Οργανωτική Επιτροπή (Κομιτάτο) και το περιεχόμενο τους είναι σατιρικό μέσα από άρματα, που φαίνεται πως ήταν φτιαγμένα με περίτεχνο τρόπο.

 

Στο Ληξούρι που οι κάτοικοι του ήταν και είναι πιο αλέγροι και σατιριστές, σκωπτικοί σε κάθε περίσταση της ζωής, με διάθεση κριτική που φτάνει κάποιες φορές στα όρια του αυτοσαρκασμού, το καρναβάλι παρουσιάζεται «διαφορετικό» και έχει χαρακτήρα μοναδικό.

 

Το Ληξουριώτικο Καρναβάλι, από το 1888, διονυσιακό σε έξαρση (αναφορά σε παλαιό μονόφυλλο του 1888) πλαισιωμένο με μεγάλους κωμικούς του τόπου του και γεμάτο λαϊκή ορμή με πηγαία σατιρική φλέβα, έδωσε παραστάσεις αξέχαστες. Πρωτοστάτες σε αυτά τα διονυσιακά δρώμενα είναι: ο τροβαδούρος Τζώρτζης Δελλαπόρτας και περίφημος αγιογράφος και διακοσμητής - ποιητής, Ρόκκος Ξυδάχτυλος.

 

Φαίνεται, πως ο μόχθος και ο αγώνας για επιβίωση σ' ένα τόπο, όπως το Ληξούρι, που είναι κατ' εξοχήν αγροτικός και που παρουσιάζει εδαφικές - μορφολογικές διαφορές από το υπόλοιπο νησί, είναι οι πρώτοι λόγοι που δικαιολογούν την αυθόρμητη και αυθεντική νοοτροπία του σατιριστή Ληξουριώτη.

 

Η συμμετοχή του σε κωμικό - σκωπτικά δρώμενα και πειράγματα τον έκανε να ξεχνά τις δυσκολίες της επιβίωσης και ένωνε κοινωνικά τη δύναμή του μέσα από εκφράσεις που τον ψυχαγωγούσαν.

 

Βέβαια, ένας σημαντικός λόγος είναι ότι ο Ληξουριώτης ως κοινωνικός τύπος - διέπεται από ένα ηθικολογικό πνεύμα που τον αναγκάζει να σχολιάζει πειρακτικά και ανενόχλητα τα «κακώς κείμενα».

 

Μέσα στους λόγους που έκαναν το παλιό ιδιαίτερα Ληξουριώτικο Καρναβάλι μοναδικό ήταν και οι καλλιτεχνικές ανησυχίες των περισσοτέρων του τόπου αυτού, η ιδιαιτερότητα της εποχής του μεσοπολέμου, ο τρόπος ζωής που συναντιόνταν στην ταβέρνα, η έξαρση και η πνευματική σπιρτάδα έναντι στην πρωτεύουσα του νησιού, το Αργοστόλι.

 

Σ' αυτές τις βάσεις στηρίζεται και το ότι στο Ληξούρι γεννήθηκε η αριέττα, οι μεγάλοι σατιρικοί ποιητές: Λασκαράτος, Άβλιχος, ο ποιητής και δραματουργός Πέτρος Κατσαϊτης, πλειάδα ποιητών, ριμναδόρων και καλλιτεχνών.

 

Επίσης, δεν είναι τυχαίο ότι τα περισσότερα δράματα και έργα της Κρητικής λογοτεχνίας, φερμένα στην Κεφαλονιά διασώθηκαν με την ιδιαιτερότητα της παραλλαγής τους στην ευρύτερη περιοχή του Ληξουρίου.

 

Είναι τολμηροί οι Ληξουριώτες που κάνουν μάσκαρες και δίνουν το παρόν τους στο Αργοστόλι και μάλιστα «παίρνουν» το πρώτο βραβείο (1927, η μάσκαρα «ο Βασιλιάς του Σιάμ»). Δημόσιοι χώροι από τις αρχές του 1900 διακοσμούνται καρναβαλικά και πραγματοποιούνται σε αυτούς χοροεσπερίδες που έμειναν στη μνήμη και στον τύπο της εποχής.

 

Στις περισσότερες εκδηλώσεις από παλιά και έως σήμερα η Φιλαρμονική Σχολή Ληξουρίου, πάντα παρούσα, δίνει την ιδιαίτερη νότα της παράδοσης μας.

 

Οι χώροι, της ταβέρνας, του καπηλειού, του καφενείου, του κουρείου ήταν οι τόποι συγκέντρωσης της παρέας στο Ληξούρι. Περισσότερο στην ταβέρνα που πήγαινε το κάθε μέλος της παρέας για να «πει μια και να πιεί μια», δηλαδή να πιει μια πίντα κρασί και να τραγουδήσει μιαν αριέττα, και για μεζέ με τα δάχτυλα τραβούσαν ένα ξεσκλιστό μπακαλιάρο ή λίγο πρέντζα και ελιές κολυμπάδες.

 

Καθισμένα τα μέλη της παρέας μέσα στην ταβέρνα γύρω από ένα μάγκο ξετύλιγαν τραγούδια, συνήθως αριέττες και τις σκέψεις τους ή τους καημούς τους. Και πάνω σ' αυτό το σκηνικό σκάρωναν φάρσες και πειράγματα και τολμούσαν όλοι τους, ως παρέα μέσα στο φιλικό πνεύμα και στους άρρηκτους δεσμούς να ποστιάζουν την κάθε σκηνή που χάριζε γέλιο.

 

Σατίριζαν την καθημερινότητα παίρνοντας θέματα είτε βιωματικά της ημέρας, είτε κοινωνικούς θεσμούς όπως «ο Γάμος», η «Κηδεία» και τα διακωμωδούσαν.

 

Στα μέσα του 20ου αιώνα και λίγο πιο παλιά οι νέοι εκείνης της εποχής, όπως και οι παλαιότεροί τους, συναντιόνταν στις ταβέρνες και στα μαγαζάκια του κρασιού και του καφέ με ορμή σκωπτική και διάθεση φαρσέρ ως ευχάριστη επικοινωνία μεταξύ τους και δημιούργησαν στιγμές που έμειναν ανεπανάληπτες. Η πληθώρα του διασωθέντος φωτογραφικού υλικού πιστοποιεί όλο αυτό το αμίμητο σκηνικό.

 

Μέσα από το πλήθος των κωμικών ξεχωρίζουν ως πρωταγωνιστές: το τρίο Μπεκάτσο αποτελούμενο από τον Ηλία Δημοσθ. Μηνιάτη, Νικόλα Ποταμιάνο (Κουτσονικολό), Λέανδρο Σοφιανό. Επίσης οι σπουδαίοι σκωπτικοί: Νικολάκης Παγώνης, Γεράσιμος Στεφανάτος, Μαρκέτος Γεράσιμος ή Στατάμ, Περάτης Γεράσιμος, Πρετεντέρης Κώστας (ο ράφτης), ο Κωστής Δελλαπόρτας, ο Μίμης Παρίσης, ο Αποστολάκης Φανός, ο Μπάμπης Αναλυτής - Λίρος, ο Κουρούκλης Γεράσιμος (Αλλέγρος) ο Γιώργος Γαλάτης και πολλοί άλλοι.

 

Αυθόρμητα έστηναν την ιστορία του, ο καθένας στο ρόλο του και έμενες άναυδος πώς με λίγα μέσα μπορούσαν να κρατήσουν μια παράσταση και να χαρίσουν γέλιο.

 

Είναι γεγονός πως σκηνοθετήθηκαν στις ταβέρνες του Μένεγου και του Μπούτουνα μεγάλα καρναβάλια, μέσα σε αυτές πάρθηκαν αυθόρμητες αποφάσεις για δημιουργία χαράς και κεφιού… με θαυμάσια αποτελέσματα.

 

Βέβαια, ολοχρονικά γίνονταν όμορφες σατιρικές φάρσες και πειράγματα, αλλά την περίοδο του Καρναβαλιού κορυφώνονταν.

 

Το πνεύμα της Ληξουριώτικης παρέας μέσα κι έξω από την ταβέρνα, η συνεργασία και η κοινή πορεία ζωής και καθημερινότητας γέννησαν και στήριξαν το ασυναγώνιστο Ληξουριώτικο καρναβάλι στις περασμένες δεκαετίες. Ένα καρναβάλι που «ανάγκαζε και αναγκάζει» κάθε Κεφαλονίτη της άλλης γεωγραφικής πλευράς του νησιού να δώσει το παρόν του και να χαρεί.

 

Από τη δεκαετία του 1960 και μετά «βουλιάζει» το Ληξούρι από κόσμο, μα αυτός ο τόπος έδινε και δίνει τη χαρά και το γέλιο.

 

Είναι αλήθεια πως όλοι έρχονταν και θαύμαζαν τα Ληξουριώτικα σκετς, τις θαυμάσιες γκριμάτσες και τις ατάκες του Ηλία Μηνιάτη, του Λέανδρου Σοφιανού, του Νικόλα Ποταμιάνου με τις πόζες τους, του μικρόσωμου μα σπιρτόζου Νικολάκη Παγώνη, τον Πρετεντέρη με τις στολές και τα κάζα του και τόσων άλλων την όμορφη εμφάνιση. Είχε και έχει το Ληξούρι Καρναβάλι μπριόζικο και κεφάτο και ποτέ δεν του έλειψαν οι κωμικοί του.

 

Όταν έφυγε η «παλιά φουρνιά» συνέχισαν κάποιοι νεώτεροι να δίνουν το παρόν τους. Άλλαξαν όμως τα πράγματα άρδην, τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, ο τρόπος ζωής, οι απαιτήσεις του σήμερα, η διασκέδαση που άλλαξε χρώμα, εκτόπισαν το αυθόρμητο και το «παρεΐστικο». Η σύγχρονη εποχή περιόρισε τις κοινωνικές επαφές, ήρθαν οι παρεξηγήσεις, και επιπλέον μπολιάστηκαν με τις ξενόφερτες νοοτροπίες. Αρχίσαμε να μετρούμε το γέλιο με το χρήμα και το κέφι γίνεται πλέον βιαστικά.

 

Τη θέση της παρέας την πήρε το γκρουπ, κι αυτό βέβαια δίνει μια δυναμική παρουσία στο καρναβάλι έχοντας χαρακτήρα έντεχνο.

 

Παρ' όλα ταύτα τα Ληξουριώτικα γκρουπς, είτε συλλόγων είτε των επιχειρήσεων, είτε σωματείων, προσέχουν τόσο την εμφάνισή τους, όσο και τη σάτιρα και το μήνυμα που προβάλουν.

 

Δεν θα πρέπει να ξεχάσουμε πως ο Πολιτιστικός Σύλλογος «Ανδρέας Λασκαράτος» έδωσε το 1993 και για πολλά χρόνια μια μεγάλη ώθηση στα καρναβαλικά δρώμενα χαρίζοντας πολύ κέφι και αξέχαστα σκετς, καθώς και οι ομάδες - γκρουπς, των Κολομπαίων, των Ψιχαλισμένων, παρουσίασαν και παρουσιάζουν εξαιρετικά θέματα αγκαλιάζοντας συγχρόνως και δυνατή καρναβαλική μεταμφίεση και τη σάτιρα.

 

Δυναμική παρουσία δίνει κάθε χρόνο από παλιά και ο Σύλλογος των Σουλλάρων «Η Αριέττα», θυμίζοντας σε αυτήν την αναφορά, τις θαυμάσιες καρναβαλικές στιγμές, «του Πάπα τση Χολούς» και τη «Βασιλική Οικογένεια» με τον αξέχαστον Διονύσιο Βαλλιάνο.

 

Τα νέα γκρουπς είναι μια συνέχεια του παλιού «της Ληξουριώτικης παρέας» (άσχετα το «χρώμα») και πιστοποιούν πως υπάρχει αυθορμητισμός και ένστικτο Ληξουριώτικο.
Στις δύο τελευταίες δεκαετίες έχουν παρελάσει γκρουπ (μάσκαρες και άρματα) που έμειναν αλησμόνητα και έδωσαν εικόνες με κέφι και μήνυμα. Μπορεί να εισέβαλε η λατινική μουσική τη πενταετία του 1995-2000 στο Ληξουριώτικο καρναβάλι, μα ο τόπος της Χωροπούλας την έντυσε με τον δικό του παλμό, τη ζωντάνια, χωρίς να σβήσει το κέφι και τη σάτιρα της ορμής του.

 

Δε θα 'ταν ψέμα ή υπερβολή να λέγαμε πως η λατινική μουσική ήλθε στο Ληξούρι, για να ντυθεί με γέλιο και σάτιρα και να αποδιώξει το επίπλαστο που συνήθως ακολουθεί σ' άλλα μέρη.

 

Οι παρέες του χθες, τα γκρουπς του σήμερα, συνεχίζουν να γεννούν το κέφι, τη χαρά και τη σάτιρα, που «χτυπά» μόνο στο Ληξούρι.

 

Κείμενα – Παρουσίαση:
Γεράσιμος Σωτ. Γαλανός

 

Πρόσθετο Φωτογραφικό Υλικό:

Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία: Το χωριό της Αγίας Θέκλης Παλικής »

Youtube Feed

Instagram Feed

kefalonitis (kefalonitismag)
kefalonitis (kefalonitismag)
kefalonitis (kefalonitismag)
kefalonitis (kefalonitismag)
kefalonitis (kefalonitismag)
kefalonitis (kefalonitismag)

Copyright © 2002 - 2018 kefalonitis.com
Το σύνολο του περιεχομένου και των υπηρεσιών του kefalonitis.com διατίθεται στους επισκέπτες αυστηρά για προσωπική χρήση.
Απαγορεύεται η χρήση ή επανεκπομπή του, σε οποιοδήποτε μέσο, μετά ή άνευ επεξεργασίας, χωρίς γραπτή άδεια του εκδότη.

Dual Design Agency