Έλλειψη νερού: Ο ψηφιακός κόσμος διψάει – Στο στόχαστρο Amazon, Google και Microsoft

Καθημερινά, χρησιμοποιούμε εφαρμογές και εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης, όπως το ChatGPT, για να διεκπεραιώσουμε από τις πιο απλές έως και τις πιο σύνθετες εργασίες μας. Η γρήγορη ενσωμάτωση αυτών των τεχνολογιών στην καθημερινότητά μας δεν έχει αφήσει αδιάφορες τις μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες – Google, Amazon, Microsoft – που βλέπουν την τεχνητή νοημοσύνη όχι μόνο ως συμπλήρωμα των υπηρεσιών τους, αλλά ως κεντρικό πυλώνα του επιχειρηματικού τους μοντέλου.

Ωστόσο, μια αποκαλυπτική έρευνα των SourceMaterial και The Guardian φωτίζει το σκοτεινό περιβαλλοντικό αποτύπωμα αυτής της ανάπτυξης: τα κέντρα δεδομένων που υποστηρίζουν την τεχνητή νοημοσύνη και το cloud computing «διψούν» για νερό, συχνά σε περιοχές όπου αυτό το πολύτιμο αγαθό είναι ήδη σπάνιο.

Νερό για server, όχι για ανθρώπου

Η έρευνα αποκάλυψε ότι 38 κέντρα δεδομένων από τους τρεις τεχνολογικούς κολοσσούς λειτουργούν σήμερα σε περιοχές με έντονη λειψυδρία, ενώ 24 ακόμα βρίσκονται υπό κατασκευή. Οι εγκαταστάσεις αυτές απαιτούν τεράστιες ποσότητες νερού για την ψύξη των servers, συχνά μέσω εξάτμισης, μια πρακτική που αν και αποτελεσματική, καταναλώνει σημαντικούς υδάτινους πόρους.

Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο ανησυχητική σε πόλεις όπως η Mesa στην Αριζόνα, όπου η Google χρησιμοποίησε 189 εκατομμύρια λίτρα νερού μόνο το 2022. Στο κοντινό Goodyear, το κέντρο δεδομένων της Microsoft προβλέπεται να καταναλώνει περίπου 200 εκατομμύρια λίτρα ετησίως όταν θα λειτουργεί πλήρως. Αντίστοιχα προβλήματα αναφέρονται και στο Σαντιάγο της Χιλής, όπου η Google δραστηριοποιείται παρά την ήδη υπάρχουσα κρίση λειψυδρίας.

Μια παγκόσμια πρόκληση

Η πρόκληση δεν περιορίζεται στην Αμερική ή τη Λατινική Αμερική. Κέντρα δεδομένων εγκαθίστανται σε περιοχές υψηλού κινδύνου για λειψυδρία στην Ινδία, τη Νότια Αφρική, τη Σαραγόσα στην Ισπανία και ακόμη και σε μέρη της Αυστραλίας. Οι κοινότητες συχνά αγνοούνται, ενώ η έλλειψη διαφάνειας καθιστά την παρακολούθηση του πραγματικού περιβαλλοντικού κόστους εξαιρετικά δύσκολη.

Το μεγαλύτερο μέρος των δεδομένων κατανάλωσης νερού είτε δεν δημοσιοποιείται, είτε παρουσιάζεται συγκεντρωτικά και με καθυστέρηση. Αυτό αποδυναμώνει την ικανότητα των πολιτών, των ερευνητών και των τοπικών αρχών να αντιδράσουν εγκαίρως και αποτελεσματικά.

Το τίμημα της τεχνητής νοημοσύνης

Η ανάπτυξη εργαλείων όπως τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα (LLMs) απαιτεί τρομακτικές ποσότητες επεξεργαστικής ισχύος – και κατά συνέπεια, νερού. Σύμφωνα με μελέτη του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια, η εκπαίδευση ενός μόνο μεγάλου μοντέλου τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να απαιτήσει πάνω από 700.000 λίτρα φρέσκου νερού.

Η κατάσταση προβλέπεται να επιδεινωθεί: έως το 2027, τα κέντρα δεδομένων ενδέχεται να καταναλώνουν 20% περισσότερο νερό σε σχέση με το 2022, κυρίως λόγω της επιθετικής επέκτασης των υπηρεσιών cloud των Amazon Web Services (AWS), Microsoft Azure και Google Cloud.

Οι υποσχέσεις για βιωσιμότητα – και τα κενά τους

Οι εταιρείες επιχειρούν να καθησυχάσουν την κοινή γνώμη. Η Google υπόσχεται να «αναπληρώνει το 120% του νερού που καταναλώνει» έως το 2030. Η Microsoft ακολουθεί την ίδια γραμμή, δεσμευόμενη για «υδατική ουδετερότητα». Ωστόσο, οι επικριτές σημειώνουν ότι τέτοιες δεσμεύσεις είναι συχνά γενικές, χωρίς σαφή στόχους, και η αναπλήρωση δεν γίνεται πάντα στην περιοχή της κατανάλωσης – κάτι που αναιρεί την τοπική σημασία της ενέργειας.

Η ανάγκη για αλλαγή πολιτικής και νοοτροπίας

Η περίπτωση της The Dalles στο Όρεγκον, όπου η τοπική κοινωνία κινήθηκε νομικά κατά της Google για την κατανάλωση νερού, αποδεικνύει ότι η κοινωνική πίεση μπορεί να φέρει αποτέλεσμα. Αντίστοιχες κινητοποιήσεις καταγράφονται στην Ισπανία και τη Νότια Αφρική, δείχνοντας ότι οι κοινότητες δεν μένουν απαθείς.

Η αλλαγή, όμως, πρέπει να είναι και θεσμική. Η υποχρεωτική διαφάνεια, η συμμετοχή των τοπικών φορέων και η πλήρης εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων πρέπει να γίνουν προϋποθέσεις για την αδειοδότηση νέων κέντρων δεδομένων.

Τεχνητή νοημοσύνη – φυσικός αντίκτυπος

Η τεχνητή νοημοσύνη προσφέρει λύσεις, επιτάχυνση, πρόοδο. Όμως, για να είναι πραγματικά βιώσιμη, θα πρέπει να συνοδεύεται από έναν αναστοχασμό των υποδομών που τη στηρίζουν. Εναλλακτικές τεχνολογίες ψύξης, επιλογή περιοχών με επαρκείς υδάτινους πόρους και ρεαλιστικά σχέδια εξοικονόμησης είναι όχι πολυτέλεια, αλλά ανάγκη.

Το ερώτημα που τίθεται πλέον είναι σαφές: Πόσο νερό αξίζει η άνεση της ψηφιακής μας ζωής; Και πόσο ακόμα μπορούμε να αγνοούμε τις επιπτώσεις αυτής της άνεσης στον φυσικό κόσμο που την επιτρέπει;

Πηγή : https://www.protothema.gr/