Πρωτοχρονιά στην προσεισμική Κεφαλονιά: Γεύσεις, έθιμα και μνήμες

Η Πρωτοχρονιά στην προσεισμική Κεφαλονιά δεν ήταν απλώς μια γιορτή, αλλά μια τελετουργία γεμάτη συμβολισμούς, αρώματα και γεύσεις. Τα φαγητά, τα γλυκά και τα ψωμιά του Δωδεκαημέρου αντανακλούσαν τις κοινωνικές συνθήκες της εποχής, την πίστη στην καλοτυχία και την ελπίδα για πρόοδο και ευημερία. Μέσα από τις συνταγές και τα έθιμα, ξεδιπλώνεται η καθημερινή ζωή των Κεφαλονιτών, πριν οι σεισμοί του 1953 αλλάξουν οριστικά το πρόσωπο του νησιού.

Παρακάτω παρατίθεται το σχετικό λαογραφικό κείμενο, όπως καταγράφηκε από τον Πολιτιστικός Σύλλογος «Το Ριφόρτσο» Κεφαλληνίας & Ιθάκης.

Τα φαγητά και τα γλυκά της Πρωτοχρονιάς στην προσεισμική Κεφαλονιά

Την πρωτοχρονιά οι εύπορες οικογένειες έφτιαχναν το “Μπουτίνο” ένα γλυκό σαν την πουτίγκα με σταφίδες, στα χωριά έφτιαχναν το γλυκό Σιρτζίτζουλα και σε όλο το νησί τηγανίτες, τηγανόψωμα και κουραμπιέδες.

Τα ροσόλια, λικέρ που έφτιαχναν οι νοικοκυρές με οινόπνευμα ή τσίπουρο και σκόνες αρώματα που αγόραζαν από φαρμακεία, κάποια με φυσικές γεύσεις, τριαντάφυλλο, μπανάνα, περγαμόντο, αρμπαρόριζα, μπορούσαν όμως και να αγοράσουν τα φημισμένα, του Δραγώνα και του Τρομπέτα.

Τα Σκαρτσουνάκια

Την περίοδο των γιορτών φτιάχνανε τα Σκαρτσουνάκια, κάνανε τη ζύμη, την αφήνανε και γινότανε, κατόπιν με τον πλάστη την πλάθανε και την κάνανε φύλλο, την κόβανε κομμάτια, βάζανε μέσα καρύδια και μέλι , το γυρίζανε , το σκεπάζανε και το πατούσανε στις άκρες με το πηρούνι. Το βάζανε στο φούρνο και όταν ψήνονταν έριχναν το σιρόπι (με μέλι) από πάνω.

Η πουτρίδα

Είναι το φαγητό της Πρωτοχρονιάς που εντοπίζεται κυρίως στο Ληξούρι, αν και δεν είχαν όλοι την δυνατότητα να αγοράσουν τα υλικά για να το μαγειρέψουν , θεωρούνταν το φαγητό που συμβολίζει την πρόοδο, η πλούσια περιεκτικότητά του χοιρινού σε λίπος σήμαινε πλούτο και ευημερία.

Η πουτρίδα είναι ένα φαγητό με χοιρινό και κουνουπίδι, ή εναλλακτικά χοιρινό με λάχανο ή γουλί.

Η παρασκευή του είναι εύκολη, στην κατσαρόλα έβαζαν το χοιρινό κομμάτια με ντομάτα πελτέ, λίγο νερό, κανέλλα, πρόκες γαρύφαλλο, μοσχοκάρυδο ,όταν έπαιρνε ένα μπούρμπουλα, έβαζαν το κουνουπίδι κομμένο σε κομμάτια μέχρι να δέσει η σάλτσα . Σερβίρονταν με τριμμένο ξεροτύρι.

Η Αγιοβασιλίτσα, το πρωτοχρονιάτικο ψωμί.

Στην Κεφαλλονίτικη λαογραφία τα ψωμιά των τριών μεγάλων εορτών του Δωδεκαήμερου ήταν διαφορετικά σε σχήματα. Η Αγιοβασιλίτσα ή βασιλίτσα έχει πάρει το όνομά της από τη γιορτή της ημέρας, είναι το ζυμωτό ψωμί της Πρωτοχρονιάς, με ένα μεγάλο σταυρό στην πάνω πλευρά του και γύρω απ΄ αυτόν καρύδια. Ένα έθιμο που τηρούσαν όλα τα νοικοκυριά , κάποια τα έφτιαχναν , ενώ άλλοι την αγόραζαν από τους φούρνους.

Βασιλόπιτα όπως την γνωρίζουμε σήμερα δεν υπήρχε τα παλιά χρόνια, την ημέρα της Πρωτοχρονιάς σε αρκετά σπίτια έκοβαν μια διαφορετική βασιλόπιτα, μια μπομπότα, ένα ψωμί από καλαμποκάλευρο με ένα φλουρί.

Φούρνοι για τα ψωμιά του Δωδεκαημέρου στο Αργοστόλι

Εκεί που σήμερα βρίσκεται η εκκλησία του Αγίου Σπυρίδωνα, ήτανε προπολεμικά η πλατεία του Αγίου, απέναντι ήταν η εκκλησία και το καμπαναριό του μέσα σε μια αυλή σπιτιού. Δίπλα ήταν το μαγαζί του Παυλάτου, ένα από τα σημαντικότερα στο είδος του και πίσω το εργοστάσιο με τέσσερις μπούκες φούρνου που εκείνη την εποχή εκαίγανε μόνο ξύλα.

Παλαιότερα δεν υπήρχαν τα κιλά, ούτε οι οκάδες, ήταν οι λίτρες, τα ψωμιά ήτανε τρίλιτρα, τα οποία είναι κάτι παραπάνω από το κιλό. , ακόμα και οι πολύ φτωχοί άνθρωποι αγόραζαν τα ψωμιά του Δωδεκαημέρου, ήταν πολύ σημαντικό γι΄ αυτούς.

Στους φούρνους έστελναν τα φαγητά των εορτών , την Πρωτοχρονιά ήταν κυρίως κρέας με πατάτες ή κρέας με μακαρόνια και γιουβέτσι, το οποίο δεν το έστελναν σε ταψιά, αλλά στον Νταβά, έτσι λεγότανε τότε το πήλινο ταψί , γιατί γινότανε πιο νόστιμο.

Αμέσως μετά τους σεισμούς του 53 οι φουρνάρηδες του Αργοστολιού έφτιαξαν ένα κοινό φούρνο που προμήθευε όλο το Αργοστόλι με ψωμί την “Συντεχνία”. Έφτιαχνε όμως και τα ψωμιά του Δωδεκαημέρου, όπου κάποιες νοικοκυρές είχαν τη δυνατότητα να τα αγοράσουν από εκεί.

Στη Συντεχνία, συμμετείχαν ο Σιμάτος, ο Παπαντωνάτος , ο Λούκας , ο Παυλάτος, ο Άγγελος Στεφάτος και οι γιοι του Αλέκος και Γεράσιμος. Η Συντεχνία βρίσκονταν κοντά στην εκκλησία του Αγίου Νικολάου των Ξένων, ήταν μια παράγκα υπερυψωμένη από το έδαφος με χαρακτηριστικό ροζ χρώμα, η λειτουργία της σταμάτησε στα τέλη της δεκαετίας του 1950 όταν οι συμμετέχοντες αποφάσισαν να ανοίξουν τους δικούς τους φούρνους.

Σελίδα Facebook : Πολιτιστικός Σύλλογος «Το Ριφόρτσο» Κεφαλληνίας & Ιθάκης