Τσίπουρο και Έλληνες: Ένα ποτήρι γεμάτο ιστορία και παράδοση

Κατέχει μια ιδιαίτερη θέση στην καθημερινότητα πολλών περιοχών της Ελλάδας και χαρακτηρίζεται δικαίως ως το πιο «κοινωνικό ποτό». Ο λόγος για το τσίπουρο, ένα απόσταγμα με βαθιές ρίζες στην ελληνική παράδοση, που φέρνει κοντά τους ανθρώπους όχι μόνο στο τραπέζι, αλλά ακόμη και κατά τη διαδικασία παραγωγής του.

Από την αξιοποίηση των στεμφύλων –των υπολειμμάτων της οινοποίησης– στα μοναστήρια του Αγίου Όρους τον 15ο αιώνα έως τις σύγχρονες αποσταγματοποιίες, το τσίπουρο εξελίχθηκε από ένα λαϊκό αγροτικό ποτό σε προϊόν με αναγνωρισμένη γεωγραφική ένδειξη και διαρκώς αυξανόμενη ζήτηση.

Παραδοσιακή τέχνη, σύγχρονη παραγωγή

Μέχρι και τα τέλη της δεκαετίας του ’80, το τσίπουρο παρέμενε κυρίως οικοτεχνικό προϊόν, με περιορισμένη διανομή. Η μεγάλη αλλαγή ήρθε το 1988, όταν θεσμοθετήθηκε η παραγωγή και εμφιάλωσή του σε οργανωμένες αποσταγματοποιίες. Παράλληλα, διατηρήθηκαν τα «διήμερα» απόσταξης των αμπελουργών, δημιουργώντας ένα ιδιότυπο διπλό καθεστώς νόμιμης παραγωγής.

Σήμερα, το τσίπουρο αναγνωρίζεται τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Ε.Ε., με προστατευόμενες γεωγραφικές ενδείξεις όπως το «Τσίπουρο Μακεδονίας», «Τσίπουρο Θεσσαλίας», «Τσίπουρο Τυρνάβου» και «Τσικουδιά Κρήτης», που αναδεικνύουν τις τοπικές ιδιαιτερότητες και την ποικιλία του προϊόντος.

Με ή χωρίς γλυκάνισο;

Δύο είναι οι βασικές κατηγορίες: τσίπουρο με ή χωρίς γλυκάνισο, επιλογές που έχουν φανατικό κοινό. Ο αρωματισμός προέκυψε αρχικά ως τρόπος κάλυψης ελαττωμάτων πρώτης ύλης, ωστόσο σήμερα αποτελεί χαρακτηριστικό πολλών περιοχών, όπως η χρήση μάραθου στη Μακεδονία ή η έντονη παρουσία του Μοσχάτου Τυρνάβου στα αποστάγματα της Θεσσαλίας.

Αντίθετα, στην Κρήτη, όπου το τσίπουρο λέγεται «τσικουδιά» (ή πιο σπάνια «ρακή»), η νομοθεσία δεν επιτρέπει την προσθήκη αρωματικών. Η τσικουδιά αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της κρητικής ταυτότητας, καταναλώνεται ευρέως και θεωρείται τοπική «ιερότητα».

Το τσίπουρο σήμερα

Από το 2012 έως το 2021, η παραγωγή εμφιαλωμένου τσίπουρου αυξήθηκε κατά 75%, αγγίζοντας τα 1,72 εκατομμύρια λίτρα άνυδρης αλκοόλης. Αν και η ποσότητα απέχει από τα επίπεδα του ούζου, η αυξανόμενη δυναμική δείχνει σαφή τάση υπέρ του προϊόντος.

Κοινωνική διάσταση και παράδοση

Πέρα από την ιστορία και την τεχνική, το τσίπουρο παραμένει για πολλούς το ποτό της παρέας. Τα «καζανέματα», οι τοπικές γιορτές γύρω από τη διαδικασία απόσταξης, και τα «τσιπουράδικα» όπως αυτά του Βόλου, μαρτυρούν τον κοινωνικό χαρακτήρα του ποτού. Οι μεζέδες ποικίλουν ανάλογα με τον τόπο: από ελιές και ωμές αγκινάρες στην Κρήτη μέχρι μαγειρευτά και θαλασσινά στη Θεσσαλία.

Το τσίπουρο δεν συνοδεύει συνήθως κύριο φαγητό, αλλά λειτουργεί ως αφορμή για συντροφιά, συζήτηση και παράδοση. Και αυτό, ίσως, είναι το μυστικό της διαχρονικής του επιτυχίας.

Πηγή : https://cantina.protothema.gr