Γιατί αλλάζει ο παγκόσμιος χάρτης μετά από μισή χιλιετία

Πέντε αιώνες μετά τον Μερκάτορα, η χαρτογραφία αναζητά μια νέα απεικόνιση του κόσμου μας

Ο κόσμος, όπως έχουμε μάθει να τον αναγνωρίζουμε τυπωμένο σε ένα πανί που κρέμεται στην τάξη ή στα σχολικά βιβλία και τους άτλαντες, δεν ανταποκρίνεται ακριβώς, στην πραγματική μορφή του.

Οι χάρτες που συμβουλευόμαστε σχεδόν μισή χιλιετία, βασίζονται σε προβολές που παραμορφώνουν τα μεγέθη των ηπείρων, με συνέπεια να αντιλαμβανόμαστε -έστω και υποσυνείδητα- στρεβλά την Οικουμένη.

Σήμερα, η επιστημονική κοινότητα και διεθνείς οργανισμοί αναζητούν μια ακριβέστερη χαρτογραφική προβολή, ώστε να αντικαταστήσει τον «παραδοσιακό» παγκόσμιο χάρτη και να μας δώσει μια πιο πιστή εικόνα των πραγματικών αναλογιών των χωρών στον πλανήτη μας.

Τι πάει λάθος με το χάρτη που χρησιμοποιούμε από το 1569

Η προβολή Mercator, χάρη στην οποία έχουμε μάθει τον κόσμο, πήρε το όνομά της από το δημιουργό της, τον Φλαμανδό χαρτογράφο Γεράρδο Μερκάτορ, ο οποίος τη σχεδίασε το 1569, προκειμένου να διευκολύνει τους ναυτικούς στα ταξίδια τους. Η λύση που πρότεινε είναι η μεταφορά της σφαιρικής Γης σε ένα επίπεδο χαρτί, όπου κάθε ευθεία γραμμή αντιστοιχεί σε σταθερή πορεία της πυξίδας. Ωστόσο, για να αποτυπωθεί η καμπυλότητα του πλανήτη μας οριζόντια, χρειάστηκε να παραμορφωθούν οι πραγματικές αναλογίες των χωρών και των ηπείρων.

Συγκεκριμένα, όσο απομακρυνόμαστε από τον Ισημερινό, οι περιοχές στο χάρτη εμφανίζονται δυσανάλογα μεγαλύτερες σε σχέση με το πραγματικό τους μέγεθος. Το γνωστότερο παράδειγμα είναι αυτό της Γροιλανδίας, η οποία φαίνεται να καταλαμβάνει σχεδόν την ίδια έκταση με ολόκληρη την Αφρική, ενώ στην πραγματικότητα είναι περίπου 14 φορές μικρότερη. Όπως αναφέρεται στην εκστρατεία Correct The Map, μάλιστα, στην Αφρική θα μπορούσαν να χωρέσουν οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Κίνα, η Ινδία, η Ιαπωνία, το Μεξικό και μεγάλο μέρος της Ευρώπης.

Ο φόβος για την «καρτογραφική αποικιοκρατία»

Οι υπέρμαχοι της εν λόγω μεταρρύθμισης υποστηρίζουν πως η απεικόνιση του Mercator επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο κατανοούμε τη διεθνή ισχύ, καθώς συσχετίζεται με την οπτική υποβάθμιση του Νότου, ενισχύοντας την ιδέα της δυτικής υπεροχής, όπου η Ευρώπη και η Βόρεια Αμερική παρουσιάζονται διογκωμένες σε σχέση με την πραγματικότητα.

Η «καρτογραφική αποικιοκρατία», όπως έχει χαρακτηριστεί η παραπάνω συζήτηση, δεν αποτελεί απλά, ένα γεωγραφικό ζήτημα, αλλά ένα θέμα γεωπολιτικής και κοινωνικής ψυχολογίας. Ο ΟΗΕ, στο έμβλημα του οποίου υπάρχει μια αζιμουθιακή προβολή ίσων αποστάσεων με επίκεντρο τον Βόρειο Πόλο, προτείνουν την προώθηση ακριβέστερων προβολών, όπως οι Peters και Eckert IV, ώστε να αποκατασταθεί η πραγματική γεωγραφική έκταση, το οπτικό βάρος και η σημασία των κρατών του Νότου.

Το ψήφισμα του ΟΗΕ για αλλαγή που καταψήφισαν μόνο οι ΗΠΑ

Στις 4 Σεπτεμβρίου 2026, η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ υπερψήφισε τη σταδιακή κατάργηση της χρήσης του χάρτη, όπως σχεδιάστηκε από το Μερκάτορα, προτείνοντας την προβολή Equal Earth, η οποία παρουσιάζει με μεγαλύτερη ακρίβεια τις επιφάνειες των χερσαίων μαζών.

Σημειώνεται ότι από τη ψηφοφορία Correct the Map απείχαν έξι χώρες, ενώ μόνο μία, οι ΗΠΑ ψήφισαν κατά, ισχυριζόμενες πως το ψήφισμα «χλευάζει τον σκοπό» των Ηνωμένων Εθνών.

Equal Earth: Η προβολή που αποκαθιστά τις αναλογίες

Ο χάρτης Equal Earth, που υιοθετήθηκε από την Αφρικανική Ένωση, δημιουργήθηκε το 2018 από μία διεθνή ομάδα χαρτογράφων, με σκοπό να επιλύσει το «λάθος» στην προβολή Mercator. Παρότι δεν αποτελεί την «τέλεια» απεικόνιση του κόσμου, θεωρείται η ακριβέστερη χαρτογραφική προβολή του μεγέθους και του σχήματος των χερσαίων μαζών.

Ο συγκεκριμένος χάρτης είναι μια νέα ψευδοκυλινδρική προβολή ίσης επιφάνειας, η οποία δημιουργήθηκε για να προσφέρει μια οπτικά ελκυστική εναλλακτική λύση στην προβολή Gall-Peters, την οποία ορισμένα σχολεία και κοινωνικά ευαισθητοποιημένες ομάδες έχουν υιοθετήσει με γνώμονα τη δικαιοσύνη. Προτεραιότητά τους είναι η απεικόνιση των αναπτυσσόμενων χωρών της τροπικής ζώνης και των ανεπτυγμένων χωρών του βορρά με σωστές αναλογίες μεγέθους.

Σημειώνεται, πως εκτός από ότι διατηρεί με όση ακρίβεια γίνεται, την ίση επιφάνεια σε όλη την έκτασή της, η προβολή Equal Earth διαθέτει και το συνολικό της σχήμα παρόμοιο με εκείνο της προβολής Robinson, ενώ οι καμπύλες πλευρές της προβολής παραπέμπουν στο σφαιρικό σχήμα της Γης. Παράλληλα, υπάρχουν οι ευθείες γραμμές παραλλήλων, οι οποίες διευκολύνουν τη σύγκριση της απόστασης διαφόρων τοποθεσιών από τον ισημερινό, είτε προς τον βορρά είτε προς τον νότο.

Η προβολή Peters: Σωστές αναλογίες, παραμορφωμένα σχήματα

Ο χάρτης Peters σχεδιάστηκε από τον Γερμανό ιστορικό Άρνο Πέτερς, στις αρχές της δεκαετίας του 1970 και βασίζεται σε μια παλαιότερη προβολή, που είχε περιγράψει το 1855, ο Σκωτσέζος χαρτογράφος Τζέιμς Γκαλ.

Σε αντίθεση με τη Mercator, η προβολή Peters δίνει προτεραιότητα στην ακριβή αποτύπωση των επιφανειών και όχι στη διατήρηση του σχήματος των χωρών. Με αυτόν τον τρόπο, οι πολικές περιοχές εμφανίζονται συμπιεσμένες, ενώ οι περιοχές κοντά στον Ισημερινό επιμηκύνονται. Το αποτέλεσμα είναι ότι αποκαθίσταται, τουλάχιστον ως προς την επιφάνεια, η πραγματική σχέση μεγέθους μεταξύ των ηπείρων. Η Γροιλανδία, για παράδειγμα, δεν εμφανίζεται πλέον συγκρίσιμη σε μέγεθος με την Αφρική.

Το πλεονέκτημα αυτό, ωστόσο, έχει ένα σημαντικό τίμημα. Τα σχήματα των χερσαίων μαζών παραμορφώνονται έντονα, με αποτέλεσμα χώρες και ήπειροι να εμφανίζονται διαφορετικές από τη γνωστή τους μορφή. Η Ρωσία, για παράδειγμα, φαίνεται σημαντικά διαφορετική από ό,τι στη Mercator. Παράλληλα, οι ευθείες γραμμές της προβολής δεν αντιστοιχούν σε σταθερές πορείες πυξίδας, γεγονός που καθιστά την Peters ακατάλληλη για ναυσιπλοΐα.

Πηγή: https://parallaximag.gr/