Καλοκαίρι και Μάθηση: Σκέψου Εναλλακτικά!

Λέξεις: Ελένη Φλέβα – Ψυχολόγος, ΚΕ.Δ.Α.Σ.Υ. Κεφαλληνίας

Θυμάστε στα δικά σας παιδικά χρόνια να διαβάζετε βιβλία το καλοκαίρι; Να καλύπτετε τυχόν κενά του σχολείου στις καλοκαιρινές διακοπές; Να σας κυνηγούν για επανάληψη της προπαίδειας και των κλασμάτων;

Προσωπικά, τα δικά μου καλοκαίρια (πέραν εκείνων των Πανελληνίων) τα θυμάμαι ανέμελα. Θάλασσα, ήλιος, ασταμάτητο παιχνίδι, πολλά παγωτά και καρπούζι. Άντε και κανένα κόμικ, για να πω ότι άνοιξα ένα βιβλίο!

Οι απαιτήσεις, ωστόσο, έχουν αλλάξει. Η ύλη μεγάλωσε και τα παιδιά βομβαρδίζονται από χίλιους δυο μαθησιακούς στόχους που πρέπει να κατακτούν συνεχώς, με αποτέλεσμα πολλά παιδιά να τελειώνουν τη σχολική χρονιά με «κενά». Τι γίνεται λοιπόν σε αυτή την περίπτωση; Μπορούμε να αφήσουμε ολόκληρο καλοκαίρι χωρίς επανάληψη; Έστω και λίγη; Πώς θα τα βρει ο Σεπτέμβρης και πώς θα ξαναπροσαρμοστούν στην πραγματικότητα; Πώς θα ανταπεξέλθουν στην επόμενη σχολική τάξη και στις νέες απαιτήσεις, «κουβαλώντας» κενά προηγούμενων τάξεων;

Η απάντηση φαίνεται να κρύβεται στον τρόπο και στην έξυπνη ισορροπία κατανομής του χρόνου. Ας σκεφτούμε λογικά και ας μπούμε στα παπούτσια των παιδιών μας. Εμείς θα «θυσιάζαμε» το καλοκαίρι μας, τις διακοπές μας δουλεύοντας; Κάποιες φορές, δυστυχώς, πρέπει να γίνει και αυτό.

Ωστόσο, στα παιδιά μας δεν θέλουμε να περάσουμε την έννοια του «καταναγκαστικού» διαβάσματος. Σωστά; Θέλουμε τα παιδιά μας να αγαπήσουν το διάβασμα, τη γνώση, τη διαδικασία της αναζήτησης και – γιατί όχι; – και της αμφισβήτησης.

Τα πράγματα γύρω μας, που προσφέρονται πλέον απλόχερα, μπορεί να μας αποδιοργανώνουν και πιθανόν να μην βοηθούν τα παιδιά, αλλά από την άλλη προσφέρουν και έξυπνες λύσεις για να εστιάσουμε στις ανάγκες τους. Για παράδειγμα, ας θέσουμε αυτό το καλοκαίρι μικρούς, ρεαλιστικούς στόχους. Ας αποφασίσουμε ποια δεξιότητα του παιδιού μας θέλουμε να ενισχύσουμε. Είναι η ενίσχυση της συγκέντρωσής του; Η βελτίωση της ανάγνωσης; Η κάλυψη τυχόν μαθηματικών κενών; Η ορθογραφία; Η ενίσχυση της μνήμης του; Η δημιουργία ενδιαφερόντων και γενικών γνώσεων;

Ας σκεφτούμε έξυπνα και κυρίως εναλλακτικά

Για βελτίωση της συγκέντρωσης, βγείτε από το γνωστό κουτάκι, όπου το παιδί πρέπει να καθίσει στο γραφείο μόνο του, συγκεντρωμένο, ώσπου να λύσει όλες τις ασκήσεις που του έβαλαν στο σχολείο και να σηκωθεί από την καρέκλα μόνο με την ολοκλήρωσή τους.

Υπάρχει πλέον πληθώρα παιχνιδιών που βοηθούν το παιδί να βελτιώσει την προσοχή του και να εστιάσει σε μία δραστηριότητα, με προσοχή, στρατηγική και συγκέντρωση. Το γνωστό σε όλους μας σκάκι πληροί όλα τα παραπάνω κριτήρια. Είναι ένα έξυπνο παιχνίδι που βελτιώνει όλες τις παραπάνω δεξιότητες, ενώ απαιτεί καλή αντίληψη του χώρου αλλά και ικανότητα να «μαντεύεις» τη σκέψη και τα μελλοντικά σχέδια του αντιπάλου σου.

Επιπλέον, θα ενισχύσετε την αλληλεπίδραση με το παιδί σας, καθώς θα παίξετε μαζί του, θα περάσετε ποιοτικό και δημιουργικό χρόνο παρέα, ενώ μπορείτε να χαρείτε τη νίκη του αλλά και να το βοηθήσετε να αποδεχθεί την πιθανή ήττα του.

Αν πάλι δεν ξέρετε σκάκι ή δεν έχετε χρόνο γι’ αυτό, σκεφτείτε και πάλι άλλες λύσεις. Βάλτε στόχο το παιδί να φτιάξει ένα παζλ που θα διαλέξει το ίδιο, αγοράστε λαβύρινθους και κρυπτόλεξα, παίξτε Jenga ή διάφορα παιχνίδια μνήμης.

Όλα τα παραπάνω μπορεί να μην αποτελούν εκπαιδευτική ύλη που διδάσκεται στα σχολεία, ωστόσο η συγκέντρωση της προσοχής, η αντίληψη, η στρατηγική και τόσα άλλα είναι δεξιότητες που χρειάζονται όχι μόνο στο σχολείο αλλά και στη ζωή μας γενικότερα.

Αν ο στόχος σας είναι καθαρά μαθησιακός, όπως για παράδειγμα η ενίσχυση της γραφής, της ορθογραφίας και των μαθηματικών, και πάλι σκεφτείτε εναλλακτικά. Αξιοποιήστε μικρούς, απλούς τρόπους που θα χαρεί και το ίδιο το παιδί αλλά και θα ενισχύσουν την αλληλεπίδραση μαζί σας.

Ζητήστε του να γράψει το ίδιο τη λίστα με τα ψώνια που χρειάζεστε και αγνοήστε την πιθανή πληθώρα ορθογραφικών λαθών, εστιάζοντας σε ένα κάθε φορά. Για παράδειγμα, αν το παιδί έγραψε λάθος την πλειοψηφία των λέξεων, αγνοήστε την και εστιάστε σε μία λέξη μόνο, π.χ. τη λέξη «βούτυρο». Την επόμενη φορά, τυχαία φυσικά…, θα χρειαστείτε πάλι βούτυρο. Αν το παιδί θυμάται να το γράψει σωστά, εστιάστε σε επόμενη λέξη.

Φυσικά και η ορθογραφία δεν «σώζεται» από 5-10 λέξεις που θα μάθει το παιδί. Όμως τις έμαθε, χωρίς κόπο, χωρίς πίεση, χωρίς γκρίνια και κυρίως με θετική αλληλεπίδραση μαζί σας.

Είναι ο στόχος σας η ανάγνωση; Και πάλι σκεφτείτε εναλλακτικά. Το βράδυ πριν κοιμηθείτε παίξτε ένα παιχνίδι όπου εσείς είστε το παιδί και το παιδί είναι ο γονιός. Έτσι, ζητήστε του να σας διαβάσει ένα παραμύθι. Θέστε έναν μικρό και εφικτό στόχο, π.χ. κάθε Τρίτη θα παίζετε αυτό το παιχνίδι, όπου το παιδί θα πρέπει να σας διαβάσει ένα βιβλίο για να αποκοιμηθείτε.

Αδράξτε την ευκαιρία και συζητήστε μαζί του για το περιεχόμενο του βιβλίου. Σαν παιδί που θα είστε, κάντε πολλές ερωτήσεις, στις οποίες το παιδί θα πρέπει να σας απαντήσει. Έτσι, το παιδί ενισχύει την έκφραση του λόγου, την αναγνωστική του ικανότητα, οργανώνει τη σκέψη του αλλά και, πάλι, το σημαντικότερο… αλληλεπιδρά μαζί σας.

Ας δούμε όμως και το ιδανικό σενάριο, όπου το παιδί μας τελειώνει τη σχολική του χρονιά χωρίς κανένα κενό, καθώς ήταν σε όλα συνεπές και το σχολείο μας «στόλισε» με επαίνους για το πόσο συνεργάσιμο και καλός/ή μαθητής/τρια είναι.

Σε τι θα μπορούσαμε λοιπόν να εστιάσουμε σε αυτή την περίπτωση; Μα φυσικά στη σημαντικότερη όλων δεξιότητα που θα το ακολουθεί σε όλη του τη ζωή: στη «δίψα» για μάθηση, για γνώση, για αμφισβήτηση, για ανακάλυψη.

Ακόμα και εκεί στην παραλία που απολαμβάνετε τον ήλιο και τη θάλασσα, περπατήστε λίγο παραπέρα, πηγαίνετε στα βράχια και ψάξτε για καβούρια, κοχύλια, σπάνιες πέτρες. Συζητήστε για τη θάλασσα, τον βυθό, τα είδη των ψαριών, τα κύματα του χειμώνα, τις ελληνικές θάλασσες και πώς διαφέρουν από άλλες, τα θαλάσσια φαινόμενα και τόσα άλλα.

Επισκεφθείτε ένα μουσείο και μάθετε κάτι καινούριο. Περπατήστε σε ένα μέρος που δεν έχετε ξαναπάει και ανακαλύψτε μικρούς κρυμμένους θησαυρούς.

Όμως, αφήστε και το παιδί να βαρεθεί. Όταν βαρεθεί, θα αναγκαστεί να κάνει κάτι, θα γίνει πιο δημιουργικό, θα ανακαλύψει νέα ενδιαφέροντα. Ίσως ανακαλύψει και κάτι «παλαιομοδίτικο» – κάτι που ίσως μόνο αυτό θα ξέρει από την παρέα του. Για παράδειγμα, να κεντάει, να ράβει, να κάνει χειροτεχνίες και άλλα χρήσιμα πράγματα.

Ακόμα, δώστε του πρωτοβουλίες. Να αποφασίσει το ίδιο για αλλαγές που επιθυμεί στο δωμάτιό του. Για παράδειγμα, ένα καινούριο χρώμα στον τοίχο ή αλλαγή στη θέση των επίπλων. Έτσι, θα υποδεχθεί και τη νέα σχολική χρονιά με άλλη, καινούρια διάθεση.

Ό,τι και να κάνετε αυτό το καλοκαίρι, είτε αποφασίσετε να ενισχύσετε κάποιες δεξιότητες του παιδιού σας είτε απλά θέλετε να περάσετε ένα ανέμελο καλοκαίρι μαζί του, μην αμελήσετε να το εφοδιάσετε με την παρουσία σας. Την ουσιαστική, ποιοτική παρουσία σας, όπου θα απολαμβάνετε και εσείς πράγματα μαζί του, θα διαλέγετε και εσείς τι θέλετε να κάνετε, θα επικοινωνείτε και κυρίως θα γελάσετε παρέα!