Το online περιοδικό για την Κεφαλονιά
30/04/2019

«Το κάψιμο του Ιούδα» του Γεράσιμου Σωτ. Γαλανού

«Το κάψιμο του Ιούδα»

Γράφει ο Γεράσιμος Σωτ. Γαλανός

Στην ελληνική λαϊκή παράδοση, οι βασικότερες κατηγορίες κατά των Εβραίων πηγάζουν από το μαρτύριο και τη Σταύρωση του Ιησού Χριστού. Βρίσκουμε ένα μεγάλο αριθμό κατηγοριών και αναφορές, ιδιαίτερα μέσα στα ευαγγέλια της Μεγάλης Εβδομάδας, για το «γένος των Εβραίων», που παρουσιάζεται υπεύθυνο για τη Σταύρωση του Θεανθρώπου. Φράσεις και λέξεις όπως : «Θεοκτόνοι, θεοσταγείς, παράνομοι, λαός δυσσεβής και παράνομος» καθώς και «Αλλά δος αυτοίς, Κύριε, κατά τα έργα αυτών, ό,τι κενά κατά σου εμελέτησαν» χαρακτήριζαν εκείνα τα χρόνια τους Εβραίους που όπως όλοι γνωρίζουμε στην ιστορία θεωρείται λαός ένοχος για τη δίκη και τη Σταύρωση του Χριστού.

Επίσης, στον ελληνικό εθιμικό τυπικό που αφορά στα έθιμα της Μεγάλης Εβδομάδας, υπάρχει ως έθιμο «το κάψιμο του Ιούδα» και μάλιστα θεωρείται από πολλούς ως εκδήλωση λαϊκού αντισημιτισμού. Ο λαογράφος Γεώργιος Μέγας («Ελληνικές γιορτές», έκδοση Εστία ) παρατηρεί σε κείμενό του πως «..μετά την επικράτηση του χριστιανισμού ταυτίστηκαν με το όνομα του περιπλανώμενου Ιούδα παλαιότερες παραδόσεις που σχετίζονται με τον Οιδίποδα. Βέβαια, στους Εβραίους αποδίδονται οι ιδιότητες του Ιούδα, ιδιαίτερα η φιλαργυρία και η δειλία που τις συναντάμε και σε παροιμίες του ελληνικού λαού…». Τέτοια παραδείγματα έχει καταγράψει στα βιβλία του ο Νικόλαος Πολίτης ( Βλ. Λαογραφικά Σύμμεικτα).

Συγκεκριμένα το έθιμο «το κάψιμο του Ιούδα» συναντάται με πολλές παραλλαγές σε όλη την Ελλάδα, πιο πολύ δε στα χωριά της Θράκης, όπου το ομοίωμα του Ιούδα ταυτίζεται με το όνομα Οβριός. Ο λαός καίει το ομοίωμα του Ιούδα, του προδότη του Ιησού, και με το κάψιμο ρίχνει στη φωτιά τις δύο άνομες ιδιότητες του, τη φιλαργυρία και τη δειλία.

Έχουν γραφεί πολλά πάνω σε αυτό το θέμα και μάλιστα κάποιοι λαογράφοι αλλά και διανοούμενοι της εποχής μας έχουν προσπαθήσει να καταργήσουν το έθιμο αυτό, λόγω που, πιστεύουν πως προσβάλει τον εβραϊκό λαό. Η Ιερά Σύνοδος με αλλεπάλληλες εγκυκλίους της τα έτη 1891, 1910 και
1918, προέτρεπε ιερείς και λαό να εγκαταλείψουν το κάψιμο του Ιούδα. Συγκεκριμένα, στην εγκύκλιο 13 /4/1918 έλεγε «Η Ιερά Σύνοδος θεωρεί καθήκον Αυτής, όπως φέρει εις γνώσιν πάντων των Χριστιανών, ότι η τήρησις τοιούτων εθίμων αντιβαίνει προς την βάσιν και το θεμέλιον της πίστεως ημών, ήτις είναι η αρετή της αγάπης προς εν γένει πάντα άνθρωπον…».

Η κατά των Εβραίων κατηγορία της θεοκτονίας, δεν μπορεί να εξεταστεί και να αξιολογηθεί σε πλαίσια και με ορθολογικά κριτήρια, λόγω που αυτό το έθιμο εγγράφεται στο θρησκευτικό βίωμα. Αποτελεί δε θέμα που έχει περάσει στη λογοτεχνία και στην παράδοση με πλήθος παραλλαγών και έτσι δεν μπορεί να σβήσει από τη μνήμη και την τέλεση των βιωμάτων ενός λαού, του ελληνικού, που παραμένει θελημένα πιστός στις ρίζες του θρησκευτικού του συναισθήματος. 

Με μια προσεκτικότερη όμως μελέτη του εθίμου αυτού, δεν φαίνεται να αφορά τον εβραϊκό λαό και οι κάθε χαρακτηρισμοί και κρίσεις που κατά καιρούς έχουν γίνει από κάποιους εις βάρος των Εβραίων, πρέπει να θεωρηθούν άστοχοι και αστήρικτοι.

Το κάψιμο του Ιούδα, είναι ένα έθιμο που πηγάζει από το ιστορικό πλαίσιο της ζωής και της δράσης του Ιησού και των μαθητών του. Στο πρόσωπο του καταδότη Ιούδα, ο λαός καίει τις κακές του πράξεις και ενέργειες που διέπραξε αυτός ο μαθητής του Χριστού. Δηλαδή, το έθιμο αφορά, όπως και το δηλώνει η ίδια η ονομασία του, τον Ιούδα μαθητή του Ιησού και μόνο. Καμία σχέση δεν έχει με την ιδιοσυγκρασία και το ποιόν ενός λαού, των Εβραίων, που κάποιοι θέλουν να συνδέσουν για να εξυπηρετήσουν δικές τους σκοπιμότητες.

Με το κάψιμο του ομοιώματος του Ιούδα ολοκληρώνεται η κάθαρση που περιμένουμε όλοι μας με το πέρας της Μεγάλης και Αγίας Εβδομάδας. Κατά τις τελευταίες δεκαετίες το έθιμο στο νησί μας διατηρείται στα χωριά: Μονοπολάτα της Παλικής από πολύ παλιά αδιαλείπτως έως σήμερα, στα Λουρδάτα Λιβαθούς, , στον Κατελειό, στη Σκάλα, στον Πόρο, στην Έρυσσο, περιοχή Πρόννων.-Ελειού και αλλού στο νησί μας.

Το κάψιμο του Ιούδα στα Λουρδάτα

Στην περιοχή των Λουρδάτων τα παιδιά φτιάχνουν το αχυρένιο ανδρείκελο που το ονομάζουν «Ιούδας» σε ένα πλάτωμα του χωριού, και αφού το φτιάξουν τον μεταφέρουν και τον κρεμούν, στον Πλάτανο, και το καίνε. Βέβαια, παλιά χρόνια η μεταφορά γινόταν με ένα γαϊδούρι, στα σημερινά γίνεται με αγροτικό όχημα. Παλαιότερα, όταν γινόταν η μεταφορά κατά την οποία γινόταν και διαπόμπευση του «Ιούδα» πάνω στο γαϊδούρι, τόν τοποθετούσαν ανάποδα, δηλαδή να κοιτά τον πισινό του ζώου και τον μούντζωναν. Το έθιμο του Ιούδα στα Λουρδάτα είναι «αγγλικής προέλευσης», μάλιστα γίνεται τη Νέα (Νια) Δευτέρα.

Το Κάψιμο του Ιούδα στα Μονοπολάτα

Το βράδυ της Μεγάλης Παρασκευής κατά τις 12 μ.μ. να ξημερώνει Μ. Σάββατο έκαιγε στην πλατεία της εκκλησίας μεγάλη φωτιά. Το έθιμο της φωτιάς είναι πολύ παλιό και διατηρείται μέχρι σήμερα. Η φωτιά εκτός απ' ότι ζέσταινε τα παιδιά και τους μεγάλους που ξενυχτούσαν, συμβολίζει εκείνη που είχαν ανάψει οι Ιουδαίοι στην αυλή του Καϊάφα για να ζεσταθούν και στην οποία παρευρίσκετο και ο μαθητής του Χριστού Πέτρος «... ανθρακιάν πεποιηκότες ότι ψύχος ην και εθερμαίνοντο...»  (Ιωάννης 1η στ. 18). Πάνω στο έθιμο της φωτιάς μετά το 1953 πρόσθεσα, οι Μονοπολάδες και το ομοίωμα του Ιούδα.

Εντυπωσιακό ήταν το μάζεμα των ξύλων. Τα παιδιά μάζευαν ξύλα και τροφοδοτούσαν τη φωτιά. Ο καθένας έδινε ότι μπορούσε από κληματόβεργες έως χοντρά ξύλα. Πάνω στην κορυφή του σωρού των ξύλων , έβαζαν και ακόμη βάζουν το ομοίωμα του Ιούδα και το καίνε.

Youtube Feed

Instagram Feed

kefalonitis (kefalonitismag)
kefalonitis (kefalonitismag)
kefalonitis (kefalonitismag)
kefalonitis (kefalonitismag)
kefalonitis (kefalonitismag)
kefalonitis (kefalonitismag)

Copyright © 2002 - 2018 kefalonitis.com
Το σύνολο του περιεχομένου και των υπηρεσιών του kefalonitis.com διατίθεται στους επισκέπτες αυστηρά για προσωπική χρήση.
Απαγορεύεται η χρήση ή επανεκπομπή του, σε οποιοδήποτε μέσο, μετά ή άνευ επεξεργασίας, χωρίς γραπτή άδεια του εκδότη.

Dual Design Agency