«Στη γωνιά μας κόκκινο τ’ αναμμένο τζάκι…»: Ένα χριστουγεννιάτικο τραγούδι, που αγαπήθηκε πολύ αλλά ξεχάσαμε τον Κεφαλονίτη συνθέτη του

Λέξεις: Γεράσιμος Σωτ. Γαλανός

Έρχονται τα Χριστούγεννα και μαζί τους τα υπέροχα άσματα «Άγια Νύχτα», σε στίχους του Γιόζεφ Μορ (Joseph Mohr) και μουσική του Φραντς Ξάβερ Γκρούμπερ (Franz Gruber), καθώς και «Το Έλατο», ξενικές μελωδίες που αγαπήθηκαν παγκοσμίως από μικρούς και μεγάλους.

Μέσα στις πολύβουες γιορταστικές μουσικές εκφράσεις θα ακουστούν και αρκετά ελληνικά άσματα, όπως «Χιόνια στο καμπαναριό», «Τα Χριστούγεννα», και τα δύο αυτά τραγούδια σε στίχους του Στέλιου Σπεράντζα, του περίφημου γιατρού και λογοτέχνη που πλούτισε την ελληνική λογοτεχνία με τόσα όμορφα έργα, ποιητικά και πεζά.

Στα 1931, ο Κεφαλονίτης συνθέτης, μαέστρος και βιολιστής Γεώργιος Χωραφάς θα μελοποιήσει πολλά παιδικά ποιήματα του Στέλιου Σπεράντζα, κάποια δε από αυτά τα τραγούδια θα διακριθούν για την όμορφη μουσική τους σε διαγωνισμούς, λαμβάνοντας βραβεία.

Δεύτερο τραγούδι στην ποιητική μελοποιημένη ανθολογία για μικρά παιδιά, σε μουσική του Γεώργιου Χωραφά, είναι και το τραγούδι «Τα Χριστούγεννα», ή όπως έχει επικρατήσει να το λέμε «Στη γωνιά μας κόκκινο τ’ αναμμένο τζάκι…». Το τραγούδι θα γίνει γνωστό όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και σε ξένα μέρη, λόγω των Ελλήνων του εξωτερικού και της δισκογραφικής παραγωγής, όμως θα ξεχαστεί δυστυχώς ο σπουδαίος δημιουργός της μουσικής του, ο Γεώργιος Χωραφάς.

Στις μέρες μας, το άσμα αυτό το βρίσκουμε στο Διαδίκτυο, και όχι μόνο, χωρίς το όνομα του μουσικοσυνθέτη, αλλά μόνο του στιχουργού Στέλιου Σπεράντζα, με περιορισμένες αναφορές στον δημιουργό της μουσικής.

Η περίπτωση αυτού του άσματος δείχνει πώς ένα έντεχνο τραγούδι γίνεται στην πορεία δημώδες και πώς ξεχνιούνται οι δημιουργοί του. Υπάρχουν δε και περιπτώσεις όπου η ταυτότητα της δημιουργίας του άσματος «κλέβεται» κυριολεκτικά, καθώς για λόγους εκμετάλλευσης στη δισκογραφική παραγωγή δεν αναφέρονται οι δημιουργοί, ώστε το τραγούδι να εμφανίζεται ως λαϊκής τεχνοτροπίας, αποφεύγοντας την απόδοση πνευματικών δικαιωμάτων. (Τέτοιες περιπτώσεις δυστυχώς υπάρχουν άπειρες!)

Ακολουθεί βιογραφική αναφορά για τον σπουδαίο μουσικό Γεώργιο Γερασίμου Χωραφά, από το δίτομο έργο «Λόγια Κεφαλληνιακή Μούσα» των Γεράσιμου Σωτ. Γαλανού και Λαμπρογιάννη Παν. Πεφάνη, έκδοση του ΤΕΙ Ιονίων Νήσων (2015–2016).

Ο Γεώργιος Χωραφάς γεννήθηκε στο Αργοστόλι το 1880. Από μικρός έδειξε την κλίση του στη μουσική και σε ηλικία οκτώ ετών γράφτηκε μαθητής στη Φιλαρμονική Σχολή Κεφαλληνίας, στην τάξη του βιολιού, με καθηγητές τους Ουμπέρτο Πέργολα, Φερεντίνο και Φρ. Νικολίνι, συμβάλλοντας στη μουσική άνθηση της εποχής.

Το 1899 εγκαταστάθηκε στην Αθήνα και έγινε δεκτός στο Ωδείο Αθηνών με τη διάκριση της δωρεάν φοίτησης. Μαθήτευσε κοντά στον Φρανκ Σουαζύ, ολοκλήρωσε πενταετείς σπουδές και τιμήθηκε με το Αργυρό Μετάλλιο Ανδρέου και Ιφιγένειας Συγγρού και χρηματικό βραβείο.

Υπηρέτησε ως καθηγητής βιολιού στο Ωδείο Αθηνών (1904–1953), στη Μαράσλειο Παιδαγωγική Ακαδημία, στην Αναργύρειο–Κοργιαλένειο Σχολή Σπετσών, στο Πειραματικό Σχολείο του Πανεπιστημίου Αθηνών και στην Αθηναϊκή Μαντολινάτα.

Συνέγραψε παιδαγωγικά έργα όπως τη «Μέθοδο Μουσικής», μεθόδους βιολιού και σημαντικές συνθέσεις, ανάμεσά τους τη Μαζούρκα, τη Serenatina, τη Θεία Λειτουργία για ανδρική χορωδία a capella, το έργο «Στιγμές της ζωής», καθώς και την Serenade Cephalonienne.

Υπήρξε ιδρυτικό μέλος του Πανελλήνιου Μουσικού Συλλόγου (1913), πρωτεργάτης μουσικών συνόλων και διακεκριμένος εκτελεστής, αποσπώντας επαίνους για την τεχνική και τη μουσική του παιδεία.

Ο Γεώργιος Χωραφάς πέθανε το 1965 στη Θεσσαλονίκη.