H κοιλάδα των Ισπανών στην Κεφαλονιά – Ένας Κεφαλονίτης στην Αβάνα της Κούβας το 1700

Ανάρτηση στο facebook page «Πολιτιστικός Σύλλογος «Το Ριφόρτσο» Κεφαλληνίας & Ιθάκης»: Διονύσης Φωκάς

Στο πέρασμα του χρόνου οι Ισπανοί ήρθαν στην Κεφαλονιά , άλλοτε σαν πειρατές, άλλοτε σαν πολιορκητές του κάστρου του Αγίου Γεωργίου, συνεργάστηκαν με τους Κεφαλονίτες και κάποιοι ταξίδεψαν με τα πλοία τους στη Νέα Γη.

Πρώτη αναφορά για την παρουσία Ισπανών στην Κεφαλονιά κάνει ο Ηλίας Τσιτσέλης, σύμφωνα με τον οποίο, πειρατές Ανδαλούσιοι έκαναν επιδρομή στην Κεφαλονιά το 832 μ.χ.

Αρκετούς αιώνες αργότερα και πιο συγκεκριμένα το έτος 1481 εντοπίζουμε Καταλανούς στο πλευρό του Αντώνιου Τόκκου να πολιορκούν και να καταλαμβάνουν το κάστρο του Αγίου Γεωργίου διώχνοντας τους Τούρκους που είχαν στην κατοχή τους την Κεφαλονιά από το έτος 1479.

Το 1500 οι Ισπανοί μαζί με τους Ενετούς καταλαμβάνουν την Κεφαλονιά νικώντας τους Τούρκους στην πολιορκία του κάστρου του Αγίου Γεωργίου. Ο Ισπανός στρατηγός Gonzalo Fernández de Córdoba ήταν αυτός που συνέβαλε τα μέγιστα στην κατάκτηση της Κεφαλονιάς την παραμονή Χριστουγέννων του 1500 και λαμβάνει τιμητικά τον τίτλο “Ηρακλής της Ισπανίας”. Παρά το γεγονός ότι στο πλαίσιο της συνολικής στρατηγικής της Μεσογείου η χριστιανική νίκη στην Κεφαλονιά δεν ήταν η πιο σημαντική, δημιούργησε όμως ένα προηγούμενο, ήταν η πρώτη νίκη, το σπάσιμο του αήττητου της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, η οποία από το 1495 έμοιαζε ασταμάτητη στην Ανατολική Ευρώπη.

Οι Ισπανοί παρέδωσαν την τύχη του νησιού στα χέρια των Ενετών και αποχώρησαν , όχι όμως μόνιμα, όπως μας πληροφορεί ο Ιωσήφ Πάρτς, ο ισπανικός στόλος κατέπλεε συχνά στην Κεφαλονιά για να προμηθεύεται ξυλεία από τον Αίνο, για την ναυπήγηση πλοίων και την κατασκευή πολιορκητικών μηχανών.

Η ύπαρξη της Κεφαλονίτκης ελάτης ήταν ένας από τους λόγους που οι Ισπανοί συμμετείχαν στην μάχη κατά των Τούρκων.

Από αρχαιοτάτων χρόνων το δάσος των ελατών της Κεφαλληνίας είχε μεγάλη φήμη. Τότε βέβαια το δάσος εκτείνονταν πολύ πιο κάτω από ότι σήμερα και πλησίαζε προς τον πυθμένα της κοιλάδας του Ηρακλείου, η μορφολογία όμως του εδάφους έκανε δύσκολη την μεταφορά της ξυλείας κορμούς στα πλοία. Κατ’ επανάληψη οι Ενετοί έπαρχοι αναφέρονταν σε αυτό, δρόμοι δεν υπήρχαν και με την βοήθεια βοδιών οι κορμοί σέρνονταν από την ξηρά μέχρι την θαλάσσα. Ο ατελής αυτός τρόπος της μετακομιδής έμελλε να περιορίσει την εκμετάλλευση του δάσους από υψηλότερα επίπεδα.

Για την σημαντικότητα της Κεφαλληνιακής ελάτης εντοπίζουμε τρεις περίπου αιώνες μετά, στο βιβλίο του Κάρολου Νάπιερ The colonies, τον αυτοκράτορα Ναπολέοντα να ρωτάει τον Μαρίνο Μεταξά για το περίφημο δάσος, στο Μαύρο βουνό της Κεφαλονιάς.

Το 1532 οι Ισπανοί έρχονται ξανά στην Κεφαλονιά και στρατολογούν στρατιώτες για την μάχη της Κορώνης κατά των Τούρκων, το γεγονός δεν είναι ευρύτερα γνωστό, όμως ο Sanudo έχει καταγράψει τόσο τη συμμετοχή σ’ αυτήν την επιχείρηση των stradioti της Κεφαλονιάς, όσο και την οργισμένη αντίδραση των Ενετών. Όπως αναφέρει η Σταματούλα Ζαπάντη στο βιβλίο της “Κεφαλονιά 1500-1571 Η συγκρότηση της κοινωνίας του νησιού” οι Ενετοί σκότωσαν όσους Κεφαλλήνες μπόρεσαν να συλλάβουν και επικήρυξαν τους υπόλοιπους που συμμετείχαν, στην προσπάθεια να διατηρηθούν οι φιλικές σχέσεις τους με τον Σουλτάνο.

Η παρουσία των Ισπανών στην Κεφαλονιά έγινε αφορμή για να δοθεί η ονομασία “κοιλάδα των Ισπανών” στο Αράκλι και στην περιοχή του Πόρου, στην νοτιοανατολική πλευρά του νησιού. Αναφορά για την Valle di Spagna γίνεται :

I. Σε χάρτη του Vincenzo Coronelli ,

II. Σε χάρτη του Louis Stanislas d’Arcy Delarochette,

III. Στο βιβλίο The Cyclopaedia Or Universal Dictionary of Arts, Sciences and Literature όπου η Valle di Spagna αναφέρεται ως πόλη στις ανατολικές ακτές της Κεφαλονιάς,

IV. Στο βιβλίο του Donato de Mordo “Δοκίμιο γεωγραφικής-ιστορικής περιγραφής των νησιών του Ιονίου” όπου διαβάζουμε ότι το ακρωτήρι του Πόρου βρίσκεται εκεί που τελειώνει η Valle di Spagna.

Από τα παραπάνω συμπεραίνουμε ότι οι Ισπανοί δεν ήταν περαστικοί, είχαν εμπορικές σχέσεις με την Κεφαλονιά αλλά πιθανότατα είχαν και κάποια βάση στην περιοχή της κοιλάδας του Ηρακλείου και του Πόρου. Σύμφωνα με την συλλογική μνήμη κατοίκων της περιοχής στην περιοχή έμεναν Ισπανοί , τους είχε μείνει εντυπωμένο ότι κάποιοι είχαν κόκκινα μαλλιά και γένια ,ήταν υλοτόμοι, θηρευτές και εκπαιδευτές αλόγων, στα Τζαννάτα υπάρχει περιοχή με την ονομασία “Αλογοστάματα” που θεωρείται ότι οφείλεται στη δράση των Ισπανών.

Ο Άνθιμος Μαζαράκης αναφέρει ότι η έκταση της Ισπανικής κυριαρχίας στα Ιόνια νησιά και επομένως η κοινωνία του εμπορίου των Ισπανικών πλοίων με τα νησιά μας, έδωσε την αφορμή σε έμπειρους ναυτικούς της Κεφαλονιάς να μπαρκάρουν ως πλήρωμα των πλοίων τους. Από αυτή την περίσταση κινήθηκε ίσως και ο Ιωάννης Φωκάς ή Χουάν ντε Φούκα, ωθούμενος από το επιχειρηματικό εκείνο πνεύμα που χαρακτηρίζει πάντα τους Κεφαλονίτες και τους κάνει να ταξιδεύουν σε όλη την υφήλιο , ταξίδεψε στην Ισπανία και αναδείχθηκε σε θαλασσοπόρο και εξερευνητή.

Ο Ιωάννης Φωκάς δεν είναι όμως η μοναδική περίπτωση όπου Κεφαλονίτης βρίσκεται σε Ισπανικά εδάφη και έχει ταξιδέψει με τα πλοία τους. Μετά από έρευνα εντοπίστηκε Κεφαλονίτης να παντρεύεται στην Αβάνα της Κούβας το έτος 1700. Η Κούβα ήταν Ισπανική αποικία από το 1511, περίοδο που η Κεφαλονιά βρίσκεται κάτω από Ενετική κατοχή.

Από τα βιβλία Presencia Italiana a Cuba 1492 -1902 και Historias de familias Cubanas VIII , μαθαίνουμε ότι ο Nicolas Manes από την Κεφαλονιά στα τέλη του 17ου αιώνα εγκαταστάθηκε στην Αβάνα της Κούβας και παντρεύτηκε την Καταλίνα Μαρκεσίνα.

Ο γιός του, Juan Batista Manes που φέρει τον τίτλο ευγένειας Δον, παντρεύτηκε στον καθεδρικό ναό της Αβάνας στις 12 Σεπτεμβρίου 1700 με τη Maria de Espellosa.

Το επώνυμο Manes που υπάρχει μέχρι τις μέρες μας στην Κούβα, πιθανότατα προέρχεται από παραφθορά του Μάνεσης , ενός Κεφαλονίτη που μπάρκαρε ως ναυτικός και απέκτησε τίτλο ευγενείας μετά από λίγα χρόνια στην άλλη άκρη του κόσμου.

Μια άγνωστη ιστορία που αποδεικνύει ότι οι Κεφαλονίτες είχαν περισσότερες σχέσεις με τους Ισπανούς απ΄ ότι νομίζαμε και μια εμπορική βάση στη Valle di Spagna της Κεφαλονιάς, θα άνοιγε τα πανιά σε Κεφαλονίτες ναυτικούς που θα ταξίδευαν στη Νέα Γη με τις Ισπανικές αρμάδες και τα εμπορικά πλοία τους.

Ο Πολιτιστικός, Λαογραφικός & Ιστορικός Σύλλογος Κεφαλονιάς & Ιθάκης «Το Ριφόρτσο» γεννήθηκε από την αγάπη μιας ομάδας ανθρώπων για την ιστορία και τον πολιτισμό της Κεφαλονιάς και της Ιθάκης. Η ιδέα ξεκίνησε μέσα από τη διαδικτυακή ομάδα «Κομπόγιο Κεφαλονιάς & Ιθάκης», που δημιούργησε ένα ηλεκτρονικό αρχείο μνήμης. Στα τέλη Αυγούστου 2016, ο σύλλογος πήρε σάρκα και οστά, με στόχο να καταγράψει, να ενισχύσει και να μεταφέρει τη γνώση της τοπικής ιστορίας σε όλους. Η λέξη «Ριφόρτσο» σημαίνει ενίσχυση και επανεκκίνηση, και αυτήν ακριβώς την αποστολή υπηρετεί ο σύλλογος.

Από την ίδρυσή του, το «Ριφόρτσο» έχει οργανώσει και συμμετάσχει σε πολυάριθμες δράσεις πολιτισμού, όπως ντοκιμαντέρ για τα 260 χρόνια του Αργοστολίου ως πρωτεύουσα της Κεφαλονιάς και για τα 70 χρόνια από τους σεισμούς του 1953, αναβίωση του «Κεφαλονίτικου σατυρικού γάμου», περιηγήσεις, ξεναγήσεις και ομιλίες με ιστορικό περιεχόμενο, καθώς και μουσικές και χορευτικές βραδιές. Διαθέτει θεατρικό τμήμα και τμήμα εκμάθησης ευρωπαϊκών χορών και έχει συνεργαστεί με πολλούς συλλόγους του τόπου.

Μαζί με τις καθιερωμένες εκδηλώσεις, όπως οι αποκριάτικες γιορτές, αλλά και η «Ριγανάδα και Καντάδα» και η «Βεγγέρα όπως παλιά», που συγκεντρώνουν πλήθος κόσμου, το πρόγραμμα εμπλουτίζεται καθ’ όλη τη διάρκεια της χρονιάς με ποικίλες πολιτιστικές δράσεις. Πρόσφατα δημιούργησε και την δική του διαδικτυακή παρουσία με σελίδα στο facebook και ποικίλες αναρτήσεις ιστορικού περιεχομένου.

Με όραμα, συνέπεια και σεβασμό στην παράδοση, το Ριφόρτσο συνεχίζει το έργο του: να κρατά ζωντανή την ιστορία μας και να τη μεταφέρει στις επόμενες γενιές, όχι ως ανάμνηση, αλλά ως κομμάτι της καθημερινής μας ζωής.