Μύθος ή αλήθεια η εαρινή κόπωση; Οι ειδικοί εξηγούν γιατί νιώθουμε πιο κουρασμένοι όταν μπαίνει η άνοιξη

Πολλοί παραπονιούνται αυτή την περίοδο ότι το φως και η θερμοκρασία αυξάνεται, όχι όμως και η ενέργειά τους – Οι ερευνητές εξηγούν τι συμβαίνει με την ανοιξιάτικη κόπωση και δίνουν tips για να αισθανθούμε καλύτερα

Αυτή την εποχή, κυριαρχεί ένα γνωστό παράδοξο: Καθώς οι μέρες μεγαλώνουν και ο χειμώνας δίνει σταδιακά τη θέση του στην άνοιξη, επικρατεί η ιδέα ότι η ενέργεια αυξάνεται και η διάθεση βελτιώνεται. Αντ’ αυτού, όμως, πολλοί άνθρωποι παραπονιούνται ότι αυτή την περίοδο αισθάνονται ασυνήθιστα κουρασμένοι, νωθροί και με χαμηλά επίπεδα ενέργειας. Κι ενώ η «ανοιξιάτικη κόπωση» αποτελεί ένα συχνό φαινόμενο, νέα έρευνα υποδηλώνει ότι μπορεί τελικά να μην έχει καμία βιολογική βάση.

Θέλοντας να καλύψει το γνωστικό κενό γύρω από το συγκεκριμένο ζήτημα, η δρ. Christine Blume, ερευνήτρια ύπνου στο Κέντρο Χρονοβιολογίας των Ψυχιατρικών Κλινικών του Πανεπιστημίου (UPK) και του Πανεπιστημίου της Βασιλείας, συνεργάστηκε με τον δρ. Albrecht Vorster του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Inselspital της Βέρνης, για να διερευνήσει εάν πράγματι η κόπωση αυξάνεται κατά τους ανοιξιάτικους μήνες. Τα ευρήματά τους, που δημοσιεύονται στο Journal of Sleep Research, αμφισβητούν τις κοινές παραδοχές.

Η μελέτη παρακολούθησε 418 συμμετέχοντες κατά τη διάρκεια ενός έτους, ξεκινώντας τον Απρίλιο του 2024. Κάθε 6 εβδομάδες, οι συμμετέχοντες συμπλήρωναν μια ηλεκτρονική έρευνα, στην οποία αξιολογούσαν πόσο εξαντλημένοι ένιωθαν τις προηγούμενες 4 εβδομάδες. Αναφέρονταν, επίσης, στην υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας και την ποιότητα του ύπνου τους. Συλλέγοντας δεδομένα για όλες τις εποχές, οι ερευνητές μπόρεσαν να εξετάσουν πιθανές εποχιακές διακυμάνσεις.

Περίπου οι μισοί συμμετέχοντες δήλωσαν ότι ένιωθαν ανοιξιάτικη κόπωση. Εάν το φαινόμενο είχε βιολογική βάση, τα αντίστοιχα μοτίβα θα έπρεπε να αποτυπωθούν και στα δεδομένα.

Ωστόσο, τέτοια μοτίβα δεν προέκυψαν.

Καμία εποχική διαφορά στην κόπωση

Η άνοιξη χαρακτηρίζεται από σημαντική αύξηση των ωρών φυσικού φωτός κατά τη διάρκεια της ημέρας. Εάν η ανοιξιάτικη κόπωση ήταν αποτέλεσμα της προσπάθειας του οργανισμού να προσαρμοστεί στην αύξηση της έκθεσης στο φως, τότε θα έπρεπε να είναι πιο αισθητή κατά τη διάρκεια αυτής της μεταβατικής περιόδου. Τα αποτελέσματα, ωστόσο, δεν αποκάλυψαν τέτοια σύνδεση. Επιπροσθέτως, δεν εντοπίστηκαν σημαντικές διαφορές στα επίπεδα κόπωσης μεταξύ διαφορετικών μηνών ή εποχών.

Αυτή η ασυμφωνία μεταξύ της υποκειμενικής πεποίθησης και των μετρήσιμων δεδομένων υποδηλώνει ότι η ανοιξιάτικη κόπωση μπορεί να είναι περισσότερο μια πολιτισμική κατασκευή, παρά μια βιολογική αλήθεια.

Μια αυτοσυντηρούμενη προσδοκία;

Σύμφωνα με την δρ. Blume, η ιδέα της «εαρινής κόπωσης» μπορεί να διαμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι ερμηνεύουν τα επίπεδα ενέργειάς τους. «Οι άνθρωποι μπορεί απλώς να δίνουν μεγαλύτερη προσοχή στην αίσθηση κόπωσης αυτή την περίοδο και να το αποδίδουν στην εποχή», λέει.

Η άνοιξη φέρνει επίσης κοινωνικές και περιβαλλοντικές προσδοκίες. Καθώς οι μέρες μεγαλώνουν και η θερμοκρασία αυξάνεται, οι άνθρωποι συχνά αισθάνονται την πίεση να γίνουν πιο δραστήριοι, να κοινωνικοποιηθούν και να «αξιοποιήσουν στο έπακρο» την εποχή. Όταν τα επίπεδα ενέργειας δεν ανταποκρίνονται σε αυτές τις προσδοκίες, η κόπωση μπορεί να γίνεται πιο αισθητή.

Τι γίνεται με την «χειμωνιάτικη κόπωση»;

Η χρονοβιολογική έρευνα έχει δείξει με συνέπεια ότι πολλοί άνθρωποι κοιμούνται περισσότερο και αισθάνονται πιο κουρασμένοι κατά τους πιο σκοτεινούς, χειμερινούς μήνες του χρόνου. Αυτό το μοτίβο αντικατοπτρίστηκε στα δεδομένα της μελέτης. Μια πιθανή εξήγηση είναι ότι η βιολογική νύχτα -που ρυθμίζεται από το εσωτερικό ρολόι του σώματος- διαρκεί περισσότερο το χειμώνα, λόγω της μειωμένης έκθεσης στο φως της ημέρας.

«Αν μη τι άλλο, θα περιμέναμε οι άνθρωποι να αισθάνονται καλύτερα όταν η μέρα μεγαλώνει», σημειώνει η δρ. Blume. Πράγματι, τα δεδομένα έδειξαν ότι, κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, οι συμμετέχοντες συχνά κοιμούνταν λιγότερο -πιθανώς λόγω της παρατεταμένης διάρκειας της ημέρας και των αυξημένων βραδινών δραστηριοτήτων- αλλά δεν ανέφεραν υψηλότερα επίπεδα εξάντλησης.

Τι να κάνετε αν νιώθετε την «ανοιξιάτικη κόπωση»

Αν αισθάνεστε νωθρότητα την άνοιξη, οι ερευνητές προτείνουν να δώσετε έμφαση σε πρακτικές στρατηγικές: Ενισχύστε την έκθεσή σας στο φως της ημέρας, αυξήστε τη σωματική σας δραστηριότητα και φροντίστε να κοιμάστε αρκετά, ώστε να διατηρήσετε υψηλά τα επίπεδα ενέργειάς σας, τόσο αυτή την εποχή, όσο και καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους.

Πηγή: https://www.ygeiamou.gr