ΡΕΤΡΟ: Διονύσιος Καψάλης – ένα αξέχαστο βιολί της Ερύσσου

γράφει ο Γεράσιμος Σωτ. Γαλανός

Ο Διονύσιος Καψάλης γεννήθηκε το 1926 και ήταν ένα από τα 13 παιδιά του Γιάννη Ανδρέου Καψάλη, επίσης παλιού πρακτικού βιολιστή της περιοχής της Ερύσσου. Από μικρός γιόμισε τα αυτιά του με τους παραδοσιακούς ήχους του βιολιού, μια και ο πατέρας του, αλλά και τα μεγαλύτερα αδέλφια του, Γεράσιμος και Κώστας, ήταν γνώστες αυτού του οργάνου. Επίσης, η οικογενειακή του παράδοση για τη μουσική κρατά από τον προπάππου του, Γεράσιμο Καψάλη, ο οποίος έπαιζε λύρα.

Ο Διονύσης έμαθε βιολί γύρω στα 14 του με τη βοήθεια των δικών του, μα πάνω από όλα αξιοποίησε τη δική του έφεση να μάθει σωστά το «πιάσιμο» των ήχων στο βιολί. Κατάφερε να γίνει ένας καλός βιολιστής, που τον καλούσαν σε πολλά πανηγύρια της Ερύσσου, της Πυλάρου και της Παλικής και αλλού, κερδίζοντας με την τέχνη του το χορευτικό κοινό που τον ζούσε. Με το βιολί του (4/4) έπαιζε στα πανηγύρια, στις γιορτές και στις χαρές της περιοχής του, με πρώτους ήχους τα κεφαλονίτικα χοροτράγουδα, τον Μπάλο, τον Παλαιό (Διβαράτικο ή Γυρουζάτο), τον Μέρμηγκα, τον Μανέτα, τη Ρόιδω, το Σταυρωτό και τα κεφαλονίτικα συρτά. Στο ρεπερτόριό του, είχε και διάφορους χορούς ευρωπαϊκούς που χορεύονταν στις πανηγυρικές εκδηλώσεις της υπαίθρου – βαλς, ταγκό, καντρίλιες, φοξ- αγγλέ, ρούμπα, τσα-τσά -.

Εκείνο που θυμόταν μέσα στα πολλά ο Διονύσης Καψάλης είναι ότι γίνονταν πολλοί χοροί στα προαύλια αλλά και στο εσωτερικό των σχολείων και όπου υπήρχε αύλειος χώρος κατάλληλος για μεγάλη σύναξη πανηγυριστών.

Τον Διονύση Καψάλη τον συνόδεψε αρκετές φορές με την κιθάρα της, η σύζυγός του Άννα Σπύρου Βαλσαμή- Καψάλη και επίσης για πολλά χρόνια ο κιθαριστής Πίνδαρος Κονιδάρης. Άλλοτε έπαιζε μόνος του και άλλοτε με την ορχήστρα, που εκτός από τον Πίνδαρο Κονιδάρη, κατά καιρούς συμμετείχαν ο κιθαριστής από το Αργοστόλι Νικόλαος Χαλιώτης, ο Σπύρος Ιωάννης Παπαλεξάτος και κάποιες φορές δυο αδελφές που γνώριζαν μαντολίνο.

Η κιθάρα ή άλλο έγχορδο όργανο κούρδιζε πάνω στο βιολί, για να μπορεί να το ακολουθεί σωστά και να συμβαδίζουν στο άκουσμα.

Πριν αρχίσει η χορευτική διαδικασία η επιτροπή διοργάνωσης σε συνεργασία με τον βιολιστή και τους άλλους οργανοπαίχτες έγραφαν πάνω στον πίνακα το χορευτικό πρόγραμμα των ασμάτων, για να γνωρίζει ο κόσμος τον επόμενο χορό. Ήταν μια απλή ενημέρωση του κοινού με τάξη.

Στο πλευρό του πρώτου βιολιού, της Ερύσσου, Διονύσιου Καψάλη, έπαιξαν μαζί βιολί και άλλοι μουσικοί της περιοχής, όπως ο
Κώστας Τζαμαρέλος (Γουνινάς), βιολί, αριστερά πάντα τοποθετημένος από το πρώτο βιολί, ο Ηρακλής Τζαμαρέλος, ο Γιάννης Κουταλάς – οι παραπάνω κατάγονταν από τα Τζαμαρελάτα -, ο Νικόλας Κομητόπουλος (Κάλιος) από τον Αγριλιά, ο Δημήτριος Γεωργίου Βαλσαμής (Κατσαμπής), ο Κωνσταντίνος Βανδώρος από τα Γρατσαδάκια και άλλοι ακόμη μουσικοί. Σε πολλά πανηγύρια μαζί με τον Διονύση Καψάλη έπαιζε μαζί του και ο άλλος βιολιστής και τραγουδιστής από τα Πατρικάτα, ο Γεράσιμος Σπυρίδων Ποδαράς. Ιδίως, αυτούς τους δυο τους συναντούσες στο πανηγύρι του Μοναστηριού της Παναγίας στο Παλιοχέρσο.

Κατά την περίοδο της αποκριάς, ο Διονύσης δεν παρέλειπε μετά τα κεφαλονίτικα χοροτράγουδα να παίζει τις καντρίλιες και το γαϊτανάκι, τα δε παραγγέλματα τα φώναζαν οι: Παναγής Ζαμπέλης (Κλάρος) και Βασιλάτος Νικόλαος (Ντάτσης).

Ο Δήμος Ερύσσου τόν τίμησε με αναμνηστική πλακέτα για την προσφορά του και για τις ωραίες στιγμές που χάρισε στους Ρυσσιάνους και όχι μόνο.

Ο Διονύσης Καψάλης ήταν φιλόξενος, επικοινωνιακός και χαμογελαστός, μιλούσε για τις αναμνήσεις του, για τις εμπειρίες του και για τις τόσες όμορφες συμμετοχές του στα κοινά αυτού του τόπου. Διατήρησε έως το τέλος το λεβέντικο χαρακτήρα του, ζούσε με τα εγγόνια και τα παιδιά του εκεί στο χωριό Βασιλικάδες, και κάπου- κάπου εκεί που σκέφτεται τα παλιά άρπαζε το βιολί και ξέδινε.

Ήξερε πως τα χέρια του είχαν κυρτώσει από τη δουλειά και τα χρόνια, μα η καρδιά του δεν άφησε τον ήχο του βιολιού, και έτσι
ευχαριστούσε τον εαυτό του και τον κάθε επισκέπτη του, αραδιάζοντάς του μια σειρά από κεφαλονίτικες παραδοσιακές μελωδίες χορών.

Μια μέρα του Γενάρη, 12 του μηνός αυτού, στα 2016, ο Διονύσης Καψάλης – Λούμος έφυγε από τη ζωή για την αιωνιότητα. Μας άφησε αρκετές ηχογραφήσεις, και καλές αναμνήσεις από όλη του την πορεία μέσα στα βήματα της Ρυσσιάνικης χορευτικής παράδοσης.