Προσωρινό νόμισμα στην Κεφαλονιά: Τα Ταμειακά Γραμμάτια του 1944

Στο «Σπίτι του Φώτη και της Ρένας», στο μικρό μουσείο στα Σαρλάτα, ξεχωρίζουν δύο σημαντικές συλλογές: ελληνικά νομίσματα από την περίοδο της Αγγλοκρατίας στα Επτάνησα έως το ευρώ και ελληνικά χαρτονομίσματα από τον Φοίνικα έως το ευρώ. Από αυτές, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα χαρτονομίσματα που τυπώθηκαν στην Κεφαλονιά το 1944 και κυκλοφόρησαν στο νησί και στην Ιθάκη, με την υπογραφή των τοπικών αρχών και της Τράπεζας της Ελλάδος.

Παρακάτω σας παρουσιάζουμε την πολύ ενδιαφέρουσα ανάρτηση που βρήκαμε στο Facebook profile του Γεράσιμου Νεόφυτου και με χαρά αναδημοσιέυουμε:

Στο “Σπίτι του Φώτη και της Ρένας”, στο μικρό μας μουσείο στα Σαρλάτα, εκτός των άλλων εκθεμάτων έχουμε δύο αρκετά καλές συλλογές. Μιά Ελληνικών νομισμάτων από την περίοδο της Αγγλοκρατίας στα Επτάνησα μέχρι το Ευρώ και μια Ελληνικών χαρτονομισμάτων από τον Φοίνικα μέχρι το Ευρώ.

Επιλέγω σήμερα να παρουσιάσω τα χαρτονομίσματα που τυπώθηκαν το 1944 στην Κεφαλονιά και κυκλοφόρησαν εδώ και στην Ιθάκη με κάποια στοιχεία που αφορούν την έκδοσή τους.Δεν είμαι ιστορικός ούτε ειδικός επιστήμων, αλλά έχω το πάθος του συλλέκτη που με κάνει να βλέπω το κάθε χαρτονόμισμα σαν ένα μικρό έργο τέχνης, που μιλά για την εποχή του.

Από το 1941 μέχρι το φθινόπωρο του 1944, η Ελλάδα ζούσε υπό μια πρωτοφανή κοινωνική και νομισματική κατάρρευση. Ο πληθωρισμός είχε διαλύσει κάθε έννοια αξίας. Στα μέσα του 1944, ένα αυγό μπορούσε να κοστίζει δισεκατομμύρια δραχμές. Κανείς δεν ήξερε πια τι σήμαινε χρήμα. Ο φούρναρης, ο μπακάλης, δεν δεχόταν πια χαρτονομίσματα . Ζητούσαν αυγά ή καπνό ή λάδι.

Η Τράπεζα της Ελλάδος, αποκομμένη από τις περισσότερες επαρχίες λόγω των κατοχικών δυνάμεων, προσπαθούσε να συντηρήσει την κυκλοφορία χρήματος όπως – όπως. Τα τυπογραφεία δεν επαρκούσαν, η επικοινωνία με το Λονδίνο και το Κάιρο ήταν διακεκομμένη και σε πολλά νησιά, ανάμεσά τους η Κεφαλονιά, η ανάγκη για μετρητά έγινε απελπιστική.

Καθώς οι Γερμανοί αποχωρούσαν και η διοίκηση δεν είχε ακόμα αποκατασταθεί, τοπικές αρχές και τραπεζικοί υπάλληλοι ανέλαβαν την πρωτοβουλία να τυπώσουν «ταμειακά γραμμάτια», δηλαδή πρόχειρα χαρτονομίσματα, τα οποία θα εξυπηρετούσαν προσωρινά τις συναλλαγές.

Στην Κεφαλονιά μετά την συνθηκολόγηση των Ιταλών το 1943 και πριν την απελευθέρωση τον Οκτώβριο του 1944, το νησί είχε περάσει από αλλεπάλληλες κατοχές και πλήρη οικονομική ασφυξία.Όταν αρχές Οκτωβρίου 1944 οι Γερμανοί εγκατέλειψαν το νησί, δεν υπήρχε ούτε δραχμή σε κυκλοφορία. Οι συναλλαγές γίνονταν με ανταλλαγές προϊόντων ή με Ιταλικά χαρτονομίσματα που είχαν χάσει την αξία τους.

Στις 5 Οκτωβρίου 1944 έφτασε στο Αργοστόλι ο εκπρόσωπος της κυβέρνησης της απελευθέρωσης, Λέων Μακκάς. Την επομένη, στις 6 Οκτωβρίου 1944,με το υπ΄αριθμ. 6 κυβερνητικό διάταγμα, το υποκατάστημα της Τράπεζας της Ελλάδος Κεφαλληνίας και Ιθάκης, με την έγκριση της τοπικής επιτροπής και του πληρεξουσίου διοικητή, τύπωσε τα Ταμειακά Γραμμάτια των 50.000.000 και 100.000.000 δραχμών, συνολικού ποσού έξι τρισεκατομμυρίων δραχμών.

Ήταν τυπωμένα με στοιχειώδη μέσα σε απλό χαρτί Ιταλικού Δημοσίου που είχε παραμείνει στις αποθήκες μετά την συνθηκολόγηση και την αποχώρηση των Ιταλών. Για αυτό το λόγο σε μερικά γραμμάτια διακρίνεται στην πίσω όψη, μέρος του Ιταλικού φασιστικού εμβλήματος και η ένδειξη Isole Jonie. Ήταν τυπωμένα μόνο από την μια πλευρά, με την ένδειξη ΤΑΜΕΙΑΚΟΝ ΓΡΑΜΜΑΤΙΟΝ και με αριθμό κυκλοφορίας πάνω δεξιά.

Έφεραν δύο υπογραφές. Μία του Διευθυντού του Δημοσίου Ταμείου Ιωάννη Γιαννόπουλου στην αριστερή και μία του αντιπροσώπου της Τραπέζης της Ελλάδος Παναγή Τσιμάρα δεξιά. Κυκλικές κόκκινες σφραγίδες μπρος – πίσω του Δημοσίου Ταμείου Κεφαλληνίας και του υποκαταστήματος της Τραπέζης Ελλάδος Αργοστολίου.

Στο κάτω μέρος στην μπρός πλευρά «Εν Αργοστολίω τη 6η Οκτωβρίου 1944» Πίσω μεταξύ των δύο σφραγίδων την ημερομηνία κυκλοφορίας 6 Οκτωβρίου 1944 με πρόχειρες σφραγίδες από λάστιχο.

Αυτά τα χαρτονομίσματα, αν και τοπικής κυκλοφορίας, έγιναν για λίγες εβδομάδες το μοναδικό νόμισμα της Κεφαλονιάς. Η ίδια η Τράπεζα της Ελλάδος, μετά την απελευθέρωση, αναγνώρισε ότι τέτοιες εκδόσεις υπήρξαν «εκ των πραγμάτων αναγκαίες»

Η απελευθέρωση της Αθήνας 12 Οκτωβρίου 1944 βρίσκει την χώρα σε συνθήκες χάους, με πληθώρα χαρτονομισμάτων άνευ αξίας και πλήρη αναρχία στην κυκλοφορία. Η Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας του Γεωργίου Παπανδρέου φτάνει στην Αθήνα και προετοιμάζει νομισματική μεταρρύθμιση και νέα νομισματική μονάδα.

Και λίγες εβδομάδες αργότερα, με το περίφημο Νομισματικό Διάταγμα 18 της 11ης Νοεμβρίου 1944, η δραχμή «μηδενίστηκε» και ξεκίνησε η κυκλοφορία της Νέας Δραχμής με ισοτιμία 50 δισεκατομμύρια παλιές = 1 νέα δραχμή. Στην ουσία αυτή η εξαιρετικά υψηλή ισοτιμία μηδένισε την αξία των παλιών νομισμάτων και οδήγησε στην γενική και άμεση ακύρωση και απόσυρση όλων των προηγούμενων νομισμάτων επίσημων και τοπικών.

Τα πρόχειρα ταμιακά γραμμάτια της Κεφαλονιάς δεν ήταν χαρτονομίσματα με την στενή έννοια, αλλά σύμβολα αυτοδιοίκησης και οικονομικής επιβίωσης. Η ημερομηνία 6 Οκτωβρίου 1944 συμπίπτει με την αποχώρηση των Γερμανών και την προσωρινή διοίκηση των ντόπιων αρχών, κάτι που καθιστά τα γραμμάτια αυτά μοναδικό τεκμήριο του πως ένα νησί οργάνωσε μόνο του τη νομισματική του κυκλοφορία, λίγες μέρες πριν την επίσημη απελευθέρωση της Χώρας.

Τα Ταμιακά Γραμμάτια της Κεφαλονιάς αποσύρθηκαν, αλλά έμειναν ως σύμβολα αυτοοργάνωσης και επιβίωσης σε μια από τις σκοτεινότερες ώρες της Ελληνικής οικονομίας.