Ο Μάρτιος, κατά την κεφαλονίτικη λαογραφία

Λέξεις: Γεράσιμος Σωτ. Γαλανός

Ο Μάρτιος είναι ο τρίτος μήνας του έτους και πήρε το όνομά του προς τιμή του ρωμαϊκού θεού Mars, του Άρη, δηλαδή του θεού του πολέμου. Η πρώτη ονομασία του ήταν Primus, δηλαδή Πρώτος μήνας. Ήταν ο πρώτος μήνας στο ρωμαϊκό έτος, όταν αυτό ήταν δεκάμηνο. Σύμφωνα με τους ιστορικούς, ο Ρωμύλος, ιδρυτής της Ρώμης, τον ονόμασε Μάρτη, επειδή σε αυτόν τον μήνα άρχιζαν οι πολεμικές επιχειρήσεις.

Αργότερα, ο Νουμάς Πομπίλιος, ένας από τους διαδόχους του Ρωμύλου, συμπλήρωσε το δεκάμηνο και το έκανε δωδεκάμηνο, βάσει του σεληνοηλιακού έτους. Πρόσθεσε έτσι τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο, αλλά η 1η Μαρτίου εξακολούθησε να αποτελεί Πρωτοχρονιά για τους Ρωμαίους.

Αφήνοντας τις ιστορικές πληροφορίες, εστιάζουμε στον Μάρτιο μέσα από την κεφαλονίτικη λαογραφία.

Ο Μάρτιος κατέχει ξεχωριστή θέση στα βιώματα του κεφαλονίτικου λαού, κάτι που αποτυπώνεται έντονα στις παροιμίες, οι οποίες συνοψίζουν την εμπειρία των ανθρώπων (βλ. Δημητρίου Λουκάτου, Κεφαλονίτικα γνωμικά, Αθήνα 1952).

«Από Μαρτιού καλοκαιριού κι’ απ’ Αύγουστο χειμώνα». (Σάμη)
Δηλώνει τις απότομες καιρικές εναλλαγές.

«Από Μαρτιού ποκάμισο κι απ’ Αύγουστο σεγκούνι». (Πύλαρος)
Ο Μάρτιος μπορεί να κρύβει τόσο ζέστη όσο και κρύο.

Στην Έρισσο λένε:
«Μάρτης είναι, νάζια κάνει, πότε κλαίει, πότε γελάει»,
τονίζοντας την αστάθεια του καιρού.

Από τους Πρόννους:
«Ο Μάρτης ο πεντάγνωμος…»,
που αναφέρεται στις συνεχείς μεταβολές του καιρού.

Στην Παλική:
«Ο Μάρτης πεντοδείλινος…»,
υποδηλώνοντας πως οι μέρες μεγαλώνουν και η εργασία αυξάνεται.

Στη Λιβαθώ:
«Όποιος έχει κόρην ακριβή, του Μαρτ’ ο ήλιος μην τη γδύ»,
καθώς ο ήλιος του Μαρτίου είναι έντονος.

Επίσης:
«Το Μάρτη φύλαγε τ’ άχερο…»,
που σχετίζεται με την πρόνοια για την αγροτική ζωή.

Από το Πυργί:
«Τσ’ εννιά του Μαρτιού…»,
που δείχνει την ευαισθησία της φύσης και των καλλιεργειών.

Από τη Σάμη:
«Αν κάμει ο Μάρτης δυο νερά…»,
τονίζοντας τη σημασία της βροχής για τη γεωργία.

Ακόμη:
«Αφ’ το Μάρτη τον τραγάτη!»,
που υποδηλώνει την ανάγκη για προσοχή στα χωράφια.

Στην Παλική:
«Κάλλιο Μάρτης καρβουνιάρης…»,
δηλαδή το κρύο θεωρείται πιο ωφέλιμο από τη ζέστη.

Και:
«Μάρτης βρέχει, ποτέ μην πάψει»,
υπογραμμίζοντας την αξία της βροχόπτωσης.

Τέλος, από την Πύλαρο:
«Το Μάρτη βάλ’ αργάτες…»,
καθώς οι μεγάλες ημέρες ευνοούν την εργασία.