Χριστούγεννα 1950 στο Πυργί – Μνήμες, έθιμα και γλέντι μιας άλλης εποχής

Το κείμενο μας ταξιδεύει στα Χριστούγεννα του 1950 στο Πυργί, τότε που οι άνθρωποι αντάμωναν, γλεντούσαν και τηρούσαν με ευλάβεια τα έθιμα του Δωδεκαημέρου. Από τη φωτιά που έκαιγε αδιάκοπα για να κρατά μακριά τα παγανά, τα κάλαντα με μουσικά όργανα, τα φαγητά και τα γλυκίσματα του μόχθου τους, μέχρι το μεγάλο χοροστάσι με βιολί, τραγούδι και χορούς, ζωντανεύει ένας κόσμος απλός, συλλογικός και γεμάτος χαρά, όπου οι μνήμες φωτίζονται από το πνεύμα των Χριστουγέννων.

Ακολουθεί κείμενο της Διονυσίας Μενεγάτου, από ανάρτησή της στο Κομπίγιο ιστορίας Κεφαλονιάς & Ιθάκης.

Χριστούγεννα 1950 στο Πυργί

Ήρθαμε με ρόδα και με χαρά να σας ειπούμε Χρόνια Πολλά!

Χριστούγεννα 1950 στο Πυργί. Όταν οι άνθρωποι αντάμωναν και ξεφάντωναν. Οι παππούδες μας την ημέρα των Χριστουγέννων χόρευαν και γλεντούσαν. Διηγείται και γεμίζει με λάμψη το βλέμμα της, φως και άρωμα Χριστουγέννων γύρω τση: Παραμονή Χριστουγέννων άρχιζε το Δωδεκαήμερο μέχρι των Θεοφανίων. Μέχρι 5 Ιανουαρίου κυκλοφορούσαν τα παγανά. Άναβαν τη φωτιά στη γωνιά τους ή στο τζάκι και την άφηναν να καίει όλο το Δωδεκαήμερο για να εμποδίζουν τα παγανά να μπουν στο σπίτι.

Με δώδεκα διαφορετικά ξύλα:

• Ελιά
• Δάφνη
• Έλατο
• Ρουπάκι
• Περνάρι
• Κερασιά
• Καρυδιά
• Κουμαριά
• Βερικοκιά
• Αμυγδαλιά
• Κουτσουπιά
• Δαιμονάγκαθο

Αυτό είχε πολλά αγκάθια και ήταν ο φόβος και ο τρόμος των παγανών.

Οι υπέροχες τηγανίτες με σπιτικό προζύμι, μέλι και κανέλα! Σκαφίδια ολάκερα, τηγανισμένες με νιό λάδι. Τα κάλαντα άρχιζαν μια ολόκληρη βδομάδα πριν, για να προλάβουν όλα τα σπίτια, με ακορντεόν, βιολί και φυσαρμόνικα.

«Χριστούγεννα, Πρωτούγεννα, πρώτη γιορτή του χρόνου, για βγάτε, ιδέστε, μάθετε πού ο Χριστός γεννιέται. Γεννιέται κι αναθρέφεται με μέλι και με γάλα. Το μέλι τρώνε οι άρχοντες, το γάλα οι αφεντάδες και το μελισσοχόρταρο το λούζονται οι κυράδες. Πρώτη κυρά είναι η Παναγιά στον τοίχο στολισμένη και στα πορτοπαρέθυρα που κάθονται οι κυράδες. Στην πόρτα που ακουμπήσαμε, πέτρα να μη ραΐσει και ο νοικοκύρης του σπιτιού χρόνους πολλούς να ζήσει,χίλια βρακοπουκάμισα να ζήσει να χαλάσει. Δώστε μας και τον κόκορα, δώστε μας και την κότα,δώστε μας και πέντε-έξι αυγά να πάμε σ’ άλλη πόρτα.Εις έτη πολλά.»

Το ξημέρωμα των Χριστουγέννων χτυπούσαν την πόρτα των νοικοκυριών τα παιδιά μ’ ένα σύδαυλο στο χέρι, να ξεθάλουν τη φόβολη και να πούνε: Αυγά, πουλιά, όλα κιού και κανένα κλου. Δηλαδή οι κότες που θα καθίσουν να επωάσουν να μην κλουβιάνουν τα αυγά τους…

Το μεσημεριανό γεύμα ήταν με αγαθά από τον τίμιο μόχθο τους. Κύριο πιάτο ερίφιο, πρέτζα, μυζήθρα χλωρή και ξερή, ξεροτύρι.

Επιδόρπιο των Χριστουγέννων: Στο κατώι ήταν κρεμασμένα τα σταφύλια, τα φιλέργια, τα κυδώνια που τα απολάμβαναν ψητά στη φόβολη,και στο μπαούλο υπέροχα ξυνόμηλα που μοσκοβόαε το σπίτι από δαύτα. Γλύκισμα πρωτοστατούσε η καρυδόπιτα ή αμυγδαλόπιτα με 26 αυγά.

Η μυζυθρόπιτα την έψηναν στον φούρνο ή στην τσερέπα και ήταν ιδιαίτερα απολαυστική.

Το γλυκό του κουταλιού κυδώνι με ρουμπινί χρώμα, χρώμα χαράς και προσδοκίας.

Όλα αυτά τα ετοίμαζαν οι κυράδες, οι μανάδες μας! Καταλαβαίνεις τι ομορφιά!

Πω! Πω! Ήρθε και η ώρα για το χοροστάσι στο Τσακαρισιάνο. Το χοροστάσι ήταν αουπάνου απ’ του Λοΐγκη το μαγαζί.

Το βιολί του θείου Παύλου Παυλαύτου αγροικούσε μέχρι του Σοφού, το Διγαλέτο, το Χαράκτι. Χορεύαμε μέχρι το δοξάρι να μείνει με δυο τρίχες. Καλαματιανό, Μπάλο, Διβαράτικο, Μέρμηγκα, Πόρκα, Σαρτάτη. Χορεύαμε και χαριεντιζόμαστε μέχρι το σούρπο. Η γιαγιά Σαπφώ τραγουδούσε, τραγουδούσε και γλύκαινε η φτωχολογιά.

Σ’ αυτό το σπίτι που ’ρθαμε μας φάνηκε Ευρώπη, γιατί μας υποδέχτηκαν ευγενείς άνθρωποι. Ήρθαμε με ρόδα και με χαρά να σας ειπούμε Χρόνια Πολλά! Ήρθαμε με ρόδα και με ανθούς να σας ειπούμε χρόνους πολλούς!