1867, το Αργοστόλι διασκέδαζε εν κραιπάλη το Δωδεκαήμερο…

Λέξεις: Γεράσιμος Σωτ. Γαλανός

Η λαογραφία ως επιστήμη είναι φοβερά δύσκολη και επικίνδυνη, γιατί δεν υπάρχουν πολλά και παλιά τεκμήρια, ώστε να στερεώνεται ο λόγος της ακέραια και η γραφή της να «χρωματίζεται» ως ιστορία. Είναι δε επιστήμη που θέλει ιδιαίτερη προσοχή και τεκμηρίωση, διότι πολλοί ερευνητές προτάσσουν το συναίσθημα, τις περισσότερες φορές αθέλητα.

Τούτες τις μέρες, του Δωδεκαημέρου, αναμοχλεύοντας τους φακέλους μου για την ταξινόμησή τους, εντόπισα ένα μικρό φυλλάδιο του 1867, με τον τίτλο «Οι Σύζυγοι των Σαλονιών», το οποίο εκδόθηκε στο Αργοστόλι το ίδιο έτος από το τυπογραφείο «Ο Ποσειδών» και μας παρέχει αρκετές πληροφορίες για τη διασκέδαση και τους εορταστικούς τρόπους που επικρατούσαν στην πόλη.

Το φυλλάδιο κρίνεται σημαντικό, διότι μας παρέχει πληροφοριακό υλικό για τη διασκέδαση κατά την περίοδο των εορτών, ιδίως για τους τρόπους των σαλονιών στο Αργοστόλι. Όπως γνωρίζουμε, λαογραφικά και ηθογραφικά στοιχεία του νησιού, ικανά για μελέτη, δεν ανιχνεύονται στα επίσημα αρχεία του κράτους (Γενικά Αρχεία Κεφαλληνίας). Έτσι, υπάρχει σοβαρό έλλειμμα λαογραφικού υλικού και τα ελάχιστα σπαράγματα που μπορούν να βρεθούν δεν είναι ικανά να σκιαγραφήσουν μια ολότητα της καθημερινής ζωής στους περασμένους αιώνες στο νησί μας.

Πληροφορίες, ωστόσο, μπορούμε να αντλήσουμε από κείμενα συγγραφέων, περιηγητών, μεγάλων συμβάντων, καθώς και από ειδικά νοταριακά έγγραφα και πράξεις, όπως προικοσύμφωνα και παρόμοια, ώστε να σχηματίσουμε, έπειτα από πολλή μελέτη, μια εικόνα της τότε ζωής των ανθρώπων. Το θέμα είναι αρκετά μεγάλο και δεν είναι εύκολο στις γραμμές αυτές να αναπτυχθεί…

Δεν θα αναλύσω όλα τα μικρά κεφάλαια που περιλαμβάνονται στο φυλλάδιο του 1867, αλλά θα σταθώ στις δύο πρώτες σελίδες, οι οποίες αφορούν τις εορτές του Δωδεκαημέρου στο Αργοστόλι. Βεβαίως, το φυλλάδιο αφορά περισσότερο την αριστοκρατία της πόλης και όχι τα εθιμικά τελετουργικά του απλού λαού κατά τις εορταστικές ημέρες.

Στο πρώτο κεφάλαιο, με τίτλο «Ημέραι λατρείας και διασκεδάσεων», αναφέρεται πως, όπως απανταχού του χριστιανικού κόσμου συμβαίνει, έτσι και στην Κεφαλληνία, κατά τις εορτές του Δωδεκαημέρου (Χριστούγεννα, Αγίου Βασιλείου και Φώτων), οι ημέρες αυτές θεωρούνται ως Κυριακές ανάπαυσης:

«…παραιτούντες όλως και επιλανθανόμενοι της εργασίας, άπαντες αδιακρίτως, από γέροντος άχρι νηπίου, από πλουσίου άχρι πτωχού, από σοφού άχρις αμαθεστάτου, παραδίδονται εις διασκεδάσεις, συναστροφάς, επισκέψεις, παιχνίδια πάσης φύσεως, χορούς κτλ…».

Το φυλλάδιο μας πληροφορεί πως, κατά τις εορταστικές ημέρες του Δωδεκαημέρου, τόσο στις πόλεις όσο και στα χωριά, οι άνθρωποι μεθούσαν από τη χαρά της διασκέδασης, της ευφροσύνης και της ηδονής, ηλεκτριζόμενοι από σκηνές ηδονικότερων θεαμάτων. Πολλοί έφθαναν σε ακρότητες χαράς και θυμηδίας και έμοιαζαν σαν να έβλεπαν στον ύπνο τους χρυσά όνειρα.

Η συμμετοχή πολλών σε αυτές τις εορτές τούς έκανε να παρεκκλίνουν από τις αρχές τους και την οικονομική κατάσταση στην οποία βρίσκονταν, καθώς στόχος ήταν η καλή διασκέδαση.

Το φυλλάδιο αναφέρει χαρακτηριστικά:

«…Και ο άπορος κατ’ αυτάς πωλήσει το ύστατον κόσμημα, το τελευταίον αγγείον, ίν’ αγοράση γλυκύσματα, ίνα παίξη, και η χήρα εις ταύτα καταναλώσει το μικρόν αυτής βαλάντιον, και τ’ ορφανόν ρακένδυτον και πειναλέον, συν τω άρτω γλυκύσματα και αθύρματα θα απαιτήσει. Πάντες, ως επί το πλείστον, θα φέρωσι νέας ενδυμασίας, τα καλύτερα αυτών κοσμήματα και πολυτίμους λίθους, και αν τοιούτων στερούνται θα φέρωσι τουλάχιστον ό,τι ωραιότερον έχουσιν. Όποίαι τωόντι ημέραι δια το πάσχον και καταδεδικασμένον ανθρώπινον γένος!…».

Ο συντάκτης του κειμένου αναφέρει ότι αυτή η νοοτροπία της διασκέδασης αποτελεί έθιμον πανάρχαιον, διαδεδομένο σε όλα τα έθνη. Στο τέλος του πρώτου κεφαλαίου τονίζει ότι με αυτόν τον τρόπο διατηρούνται και εμπεδώνονται οι θρησκείες, ενώ οι εθιμικές αυτές πράξεις αποσκοπούν στην ανακούφιση του ανθρώπινου γένους από τον φόβο του θανάτου.

Κλείνει δε με τη φράση: «…Αι ημέραι των Χριστουγέννων και οι επόμεναι αυταίς δια τους χριστιανούς δέον να ώσιν ημέραι λατρείας, ημέραι καθ’ ας οφείλομεν να λατρεύσωμεν και να διασκεδάσωμεν».

Το Κεφάλαιο Β΄, με τίτλο «Η Συναναστροφή», περιγράφει τη διασκέδαση σε ένα σαλόνι του Αργοστολίου, στις 2 Ιανουαρίου 1867. Η πιανίστα έπαιξε μελωδικά κομμάτια του Βέρντι, ενώ τα κοράσια και οι εραστές της καλής κοινωνίας απόλαυσαν τη βραδιά, συναναστρεφόμενοι σε μικρές ομηγύρεις.

Εν κατακλείδι, το φυλλάδιο αυτό ενημέρωνε και συγχρόνως συμβούλευε για το πώς πρέπει να γίνονται οι γιορτές. Από όλα τα κεφάλαια, το Γ΄, με την επικεφαλίδα «Μη δίδης ευκόλως την χείρα», είναι ιδιαίτερα επίκαιρο σήμερα, λόγω της πανδημίας του Κορονοϊού.

Καλά, μην φωνάζετε… το ανέφερα έτσι, για να σας φτιάξω λίγο κι εγώ το κέφι… «Μη δίδετε ευκόλως το χέρι σας και ό,τι άλλο…»!

ΚΑΛΗ ΧΡΟΝΙΑ
ΜΕ ΥΓΕΙΑ, ΧΑΡΑ ΚΑΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ