Η μοναχή Κασσιανή και η ποιητική «Κασσιανή» του Ευαγγελινού Τσιμαράτου

γράφει ο Γεράσιμος Σωτ. Γαλανός

Έχουν γραφεί πολλά για το βίος της βυζαντινής μοναχής Κασσιανής και τη μετάνοιά της, καθώς και για το περίφημο τροπάριό της, που κάθε Μεγάλη Τρίτη ψάλλεται με μεγαλοπρέπεια από τις εκκλησιαστικές και κοσμικές χορωδίες. Μάλιστα, πολλοί μουσικοσυνθέτες Κεφαλονίτες το έχουν μελοποιήσει με τον δικό τους τρόπο, προσέχοντας πάντα να κρατήσουν το εκκλησιαστικό μέλος, χωρίς να μεταμορφώσουν τη μελωδία σε «φωνακτό άκουσμα» και να χάσει την «εικόνα» της ταπείνωση και το ύφος της μετάνοιας.

Τροπάριο της Κασσιανής

Στον εκκλησιαστικό κείμενο

Κύριε, ἡ ἐν πολλαῖς ἁμαρτίαις
περιπεσοῦσα γυνή,

τὴν σὴν αἰσθομένη θεότητα,
μυροφόρου ἀναλαβοῦσα τάξιν,

ὀδυρομένη, μύρα σοι, πρὸ τοῦ
ἐνταφιασμοῦ κομίζει.

Οἴμοι! λέγουσα, ὅτι νύξ μοι
ὑπάρχει, οἶστρος ἀκολασίας,

ζοφώδης τε καὶ ἀσέληνος ἔρως
τῆς ἁμαρτίας.

Δέξαι μου τὰς πηγὰς τῶν
δακρύων,

ὁ νεφέλαις διεξάγων τῆς
θαλάσσης τὸ ὕδωρ·

κάμφθητί μοι πρὸς τοὺς
στεναγμοὺς τῆς καρδίας,

ὁ κλίνας τοὺς οὐρανοὺς τῇ
ἀφάτῳ σου κενώσει.

Καταφιλήσω τοὺς ἀχράντους
σου πόδας,

ἀποσμήξω τούτους δὲ πάλιν τοῖς
τῆς κεφαλῆς μου βοστρύχοις·

ὧν ἐν τῷ παραδείσῳ Εὔα τὸ
δειλινόν,

κρότον τοῖς ὠσὶν ἠχηθεῖσα, τῷ
φόβῳ ἐκρύβη.

Ἁμαρτιῶν μου τὰ πλήθη καὶ
κριμάτων σου ἀβύσσους

τίς ἐξιχνιάσει, ψυχοσῶστα
Σωτήρ μου;

Μή με τὴν σὴν δούλην παρίδῃς,
ὁ ἀμέτρητον ἔχων τὸ ἔλεος.

Στα νεοελληνικά

Κύριε, η γυναίκα που έπεσε σε
πολλές αμαρτίες,

σαν ένοιωσε τη θεότητά σου,
γίνηκε μυροφόρα

και σε άλειψε με μυρουδικά
πριν από τον ενταφιασμό σου

κι έλεγε οδυρόμενη:
Αλλοίμονο σε μένα, γιατί μέσα
μου είναι νύχτα κατασκότεινη

και δίχως φεγγάρι, η μανία της
ασωτίας κι ο έρωτας της
αμαρτίας.

Δέξου από μένα τις πηγές των
δακρύων,

εσύ που μεταλλάζεις με τα
σύννεφα το νερό της θάλασσας.

Λύγισε στ’ αναστενάγματα της
καρδιάς μου,

εσύ που έγειρες τον ουρανό και
κατέβηκες στη γης.

Θα καταφιλήσω τα άχραντα
ποδάρια σου,

και θα τα σφουγγίσω πάλι με τα
πλοκάμια της κεφαλής μου·

αυτά τα ποδάρια, που σαν η Εύα
κατά το δειλινό,

τ’ άκουσε να περπατάνε, από το
φόβο της κρύφτηκε.

Των αμαρτιών μου τα πλήθη και
των κριμάτων σου την άβυσσο,

ποιος μπορεί να τα εξιχνιάσει,
ψυχοσώστη Σωτήρα μου;

Μην καταφρονέσεις τη δούλη
σου, εσύ που έχεις τ’ αμέτρητο
έλεος

Ξεφεύγοντας από τα συνηθισμένα λόγια και κείμενα που είναι σ’ όλους μας γνωστά για την Κασσιανή, θα συνοδεύσω τις γραμμές με την παλιά φωτογραφία της Χορωδίας του μαέστρου Νικολάκη Κουρούκλη, πουέψαλλε για λογαριασμό της ΕΡΤ στα 1952, στον Ιερό Ναό του Αγίου Νικολάου Μηνιατών Ληξουρίου το «Τροπάρι της Κασσιανής» με μοναδικό μελωδικό τρόπο. (Βλ Γεράσιμος Σωτ. Γαλανός- Λαμπρογιάννης Πεφάνης, «Λόγια Κεφαλληνιακή Μούσα» Έργα Κεφαλλήνων Μουσικών του 19 ου και 20 ου αιώνα, τόμος 1 ος και 2 ος , έκδοση ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ 2015 και 2016).

Επιπλέον, στην παρούσα αναφορά δημοσιεύεται για πρώτη φορά το ποίημα « Η Κασσιανή» του Ευαγγελινού Τσιμαράτου, σπουδαίου Ληξουριώτη φιλολόγου- θεολόγου και συγγραφέα, ιστορικού μελετητή, ο οποίος μας άφησε πολλές εκκλησιαστικές ποιήσεις.

« Η Κασσιανή », ποίηση Ευαγγελινού Τσιμαράτου

Κύριε, η εν πολλαίς αμαρτίαις
περιπεσούσα εκείνη γυνή
γνώσιν λαβούσα εν μετανοίας
της σης θεότητος , Σε προσκυνεί.

Της μυροφόρου λαβούσα τάξιν
μύρον πολίτιμον χύνει πολύ
ως εκτελούσα υφής μίαν πράξιν
οδυρομένη σε παρακαλεί .

Οίμοι φωνάζουσα ακολασίας
οίστρος και νυξ μοι η ζοφερά
έρως ασέληνος της αμαρτίας
με βασανίζουν πολύ φοβερά.

Τας πηγάς δέξαι μου συ των
δακρύων
ο θαλάσσης το ύδωρ, ύψων
και τα νέφη με τούτο ενδύων
και την γην εξ αυτών εξαρτών

Καμυρθήτι μοι προς τας
στεναγμούς μου ο ενώσας την
γην Ουρανούς
εις τους πόδας σου τοιύς
ασπασμούς μου δεχθήττι μου
της αμαρτωλής.

«Των ποδών σου η Εύα τον
κρότον
μόλις ήκουσεν τον μακρινόν
από φόβον εκρύβη το πρώτον
εν παραδείσω το δειλινόν»

Τας αβύσσους των σων των
κριμάτων
και τα πλήθη μου όλα αμαρτιών
τις εξυχνιάσει των αδυνάτων
ως φυχοσώστα, αμαρτωλών ;

Σε ικετεύω, να μη με παρίδης
δούλην υπάρχουσαν ταπεινήν,
Συ που αμέτρητον έλεος δίδεις
εις τους αιώνας, Πατερ , Αμήν.