Μπάζιλ Ζαχάρωφ: Το βλέμμα του δεν είχε ψυχήν

Ποτέ δεν εζήτησε να τον αγαπήσουν

Ο σερ Μπαζίλ Ζαχάρωφ! Το όνομα αυτό θα ημπορούσε να είνε τίτλος μυθιστορήματος. Η Ευρώπη ολόκληρος έχει ομιλήση διά τον άνδρα αυτόν, ο οποίος επιζητεί την σιγήν από εξηκονταετίας. Εγεννήθη την 6ην Οκτωβρίου 1849 εις Μούγλα της Μικράς Ασίας. Ο πατήρ του Ζαχαρίας είχε μεταναστεύση εκ Κωνσταντινουπόλεως εις Οδησσόν διά να μη σφαγή. Ο Ζαχάρωφ εκάλυψε με τόσον μυστήριον το παρελθόν του, ώστε μόλις μετά 50 έτη ανεκαλύφθη πού είχε γεννηθή. Δύσκολος απαρχή της ζωής, μία μήνυσις του θείου του, περίεργοι πυροβολισμοί ενώ απεφυλακίζετο —ελέχθη μάλιστα ότι ο Ζαχάρωφ είχε τυφεκισθή, ότι δεν είχεν αποθάνη και ότι επέζησε, πράγμα τουλάχιστον αμφίβολον— και τέλος εμφάνισις εις το Λονδίνον, όπου εγκατεστάθη ως αργυραμοιβός (σ.σ. επαγγελματίας που ασχολείται με την εξαργύρωση ξένων νομισμάτων).

«ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ», 18.10.1936, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Πράκτωρ του Νόρδενφελντ, ενός αφελούς και τιμίου μηχανικού, ο Ζαχάρωφ αρχίζει να δρα και σημειώνει επιτυχίας. Ο Νόρδενφελντ ναυπηγεί το 1878 ένα υποβρύχιον — το πρώτον. Αι μεγάλαι δυνάμεις διστάζουν. Ο Ζαχάρωφ πωλεί το νέον όπλον εις τας μικράς δυνάμεις, εις την Ελλάδα του πρώτον, αλλά δεν έχει προτιμήσεις. Τα πολεμοφόδιά του είνε εις την διάθεσιν όλων. Αι μεγάλαι δυνάμεις επανέρχονται εις το υποβρύχιον. Και ο Ζαχάρωφ, μετά την Ελλάδα, πωλεί υποβρύχιον εις την Τουρκίαν, την αντίπαλόν της. Ολίγον αργότερον προσέχει ότι ο Μαξίμ ανταγωνίζεται τον Νόρδενφελντ και κατορθώνει να τους κάμη συνεταίρους. Ο Μαξίμ όμως, υποστηριζόμενος από τον Ζαχάρωφ, εκτοπίζει τον Νόρδενφελντ και παρουσιάζει το μυδραλλιοβόλον. Ο Ζαχάρωφ συνεχίζει την άνοδόν του, ότε ο Βίκερς συνεταιρίζεται με τον Μαξίμ, το δε γεγονός ότι ο Βίκερς διαθέτει και ναυπηγεία έχει ως συνέπειαν διά τον Ζαχάρωφ να γίνη ο πλασιέ όλων των όπλων, από του ταχυβόλου και από του τοπομαχικού μέχρι των πολεμικών σκαφών. Τα υπόλοιπα ανήκουν περισσότερον εις τον θρύλον παρά εις την ιστορίαν. Έτσι ο Ζαχάρωφ έγινεν ο πλουσιώτερος άνθρωπος του κόσμου. Δεν ημπορεί κανείς να είπη ότι ο πλούτος τού έδωκεν ευτυχίαν. Ο μύθος του Μίδα είνε αληθής.

Υπερβολικά ωραίος εις την νεότητά του, ο Ζαχάρωφ συνήντησε μίαν ημέραν, ενώ εταξείδευε με τον σιδηρόδρομον, την δούκισσαν Μ… η οποία τον ηγάπησε, τον εβοήθησε και έγινε πολύ αργότερα λαίδη Ζαχάρωφ. Ήτο τότε υπανδρευμένη εις την Ισπανίαν και δεν ηδύνατο να διαζευχθή. Ο Ζαχάρωφ τής έμεινε πάντοτε πιστός. Της ήτο όμως ψυχρός, και η ψυχρότης του δεν ήτο ίσως ξένη προς την θέλησίν του να ζη εν απομονώσει. Η θέλησίς του αυτή δεν εκάμφθη ποτέ. «Ο Ζαχάρωφ απέφευγε τους ανθρώπους», λέγει κάποιος ο οποίος τον εγνώριζε καλώς, «διά να μη ημπορούν να του ζητούν τίποτε!» Ήτο εις το έπακρον ατομικιστικός, κλειστός, αμετάπειστος. Δεν έπασχεν από φιλαργυρίαν, δεν ήτο τραχύς εκ φύσεως ούτε εφοβείτο διά τα χρήματά του, όπως ο Άγγλος σερ Τζων Έλλερμαν, ο οποίος απέθανε προ τινος και αφήκε δισεκατομμύρια εις τα τέκνα του, φιλάργυρα και αυτά. Ο Ζαχάρωφ κατείχετο από ένα είδος φυσικής ανίας, από τον φόβον της φλυαρίας, υπελόγιζε καλώς την μόνωσίν του και ησθάνετο χωρίς αμφιβολίαν βαθείαν περιφρόνησιν προς την ανθρωπότητα, εις την οποίαν δεν ηδύνατο ν’ αποδώση κανένα ευγενές κίνητρον.

Είχε δύο αδελφάς, την Ζαζά και την Ζωήν, αι οποίαι απέθανον. Η σύζυγός του, δούκισσα Μ… η οποία επίσης απέθανε, του αφήκε τρεις θυγατέρας. Η μία εξ αυτών απέθανεν, η άλλη υπανδρεύθη ένα Βέλγον και ζη εις την Αγγλίαν, όπου διεκδικεί τον δουκικόν τίτλον της μητρός της. Η τρίτη φέρει γαλλικόν όνομα, είνε δε η ευνοουμένη του πατρός της. Ο Ζαχάρωφ διήρχετο το καλοκαίρι εις τον πύργον του Μπαλενκούρ, εις το Βέλγιον, τον οποίον είχεν αγοράση από την βαρώνην Βωγκάν. Επήγαινεν εις το Μόντε Κάρλο τον Νοέμβριον, διέμενεν ολίγας εβδομάδας εις το Παρίσι, εις την επί της οδού Ος 53 οικίαν του, η οποία διεκρίνετο από ένα παλαιόν αγγλικόν εξακύλινδρον αυτοκίνητον που εστάθμευε διαρκώς προ της θύρας. Ο πύργος του Μπαλενκούρ ήτο ένα φοβερόν μουσείον που εμύριζε καμφορά και γαρύφαλλα. Εβασίλευεν εις αυτόν μια φρικτή ατμοσφαίρα ψυχρότητος, η οποία επάγωνε τον επισκέπτην.

«Εκείνο που είνε τρομερόν», έλεγεν ένας επιχειρηματίας που συνειργάσθη πολλάκις μαζί του, «είνε η σιωπή του. Σας αφίνει να ομιλήτε, απευθύνει ελαχίστας ερωτήσεις και κατόπιν λέγει ναι αλλά συχνότερον όχι».

Κατέστη πανίσχυρος και εγίνετο διαρκώς σκληρότερος και πιο κλειστός κάτω από τα υπερήφανα χαρακτηριστικά του. Το βλέμμα του δεν είχε ψυχήν. Με ολίγας λέξεις εξεδήλωνε μίαν άκαμπτον θέλησιν. Ήτο πάντοτε περικυκλωμένος από Άγγλους γραμματείς, οι οποίοι ουδέποτε τον εγκατέλειπον και εσχημάτιζαν πέριξ του φρούριον ανάλογον με το Γιβραλτάρ. Είνε δύσκολον να λεχθή ότι ο Ζαχάρωφ θ’ αφίση μετά τον θάνατόν του φίλους οι οποίοι θα είνε συντετριμμένοι από το πένθος. Ποτέ όμως δεν εζήτησε να τον αγαπήσουν. Η εκτός του κόσμου ψυχή του θα ησθάνθη ασφαλώς την μεγαλειτέραν ηδονήν όταν ευρίσκετο εις το κενόν, εις την σιγήν, εις την μόνωσιν.

Μαζί με τον Ζαχάρωφ εκλείπει και μία λεπτομέρεια του Παρισιού· θα χαθούν, από την παράξενην πρόσοψιν τής επί της οδού Ος 53 οικίας, τα θαυμάσια εκείνα μπουκέτα λουλουδιών, που εστόλιζαν τα δύο στενά παράθυρα και τα οποία ηγάπησε πάντα, μπουκέτα που τα ανανέωνε κάθε πρωί ο ίδιος κηπουρός και που ήσαν η μόνη ευθυμία, η μόνη χαρά, το μόνο φως, η μόνη νεότης του σερ Μπαζίλ Ζαχάρωφ.

*Κείμενο του γάλλου συγγραφέα Hervé Lauwick (1891-1975), που έφερε τον τίτλο «Ο Ζαχάρωφ αποθνήσκει» και είχε δημοσιευτεί στην εφημερίδα «Ελεύθερον Βήμα» την Κυριακή 18 Οκτωβρίου 1936, λίγον καιρό πριν από το θάνατο του ξακουστού ανά την υφήλιο έλληνα μεγαλοεπιχειρηματία (ο Ζαχάρωφ ασθενούσε βαρέως τουλάχιστον από τριετίας).

Ο Hervé Lauwick

Ο Μπάζιλ Ζαχάρωφ (Ζαχαρίας – Βασίλειος Ζαχαρίου), εξέχουσα φυσιογνωμία της παγκόσμιας οικονομίας, υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους από πλευράς διεθνούς επιρροής συμπατριώτες μας στη νεότερη ελληνική ιστορία — «έκτη μεγάλη δύναμη της οικουμένης» τον είχε αποκαλέσει ο γάλλος πρωθυπουργός Κλεμανσώ.

Ένα βαρύ πέπλο σιωπής και μυστηρίου σκέπαζε τις κινήσεις και την προσωπική ζωή του Ζαχάρωφ, μιας προσωπικότητας κατεξοχήν αντιφατικής και σε κάθε περίπτωση άκρως ενδιαφέρουσας.

Ο Μπάζιλ Ζαχάρωφ γεννήθηκε στα Μούγλα της Μικράς Ασίας το 1849 (στις 6 Οκτωβρίου κατά την επικρατέστερη εκδοχή) και απεβίωσε στο Μόντε Κάρλο στις 27 Νοεμβρίου 1936.

Πηγή: https://www.in.gr