Από ….τσιγκουνιά χάσαμε το έθιμο του σπασίματος της στάμνας

Το έθιμο του «σπασίματος της στάμνας», το “Μεγάλο Σάββατο, που τόσο θεαματικά γίνεται στην Κέρκυρα και. μάλιστα αποτελεί σημείο έλξεως τουρισμού, διατηρούνταν στο, νησί της Κεφαλονιάς μέχρι τις αρχές του 18ου αιώνα. Φαίνεται δε ότι το έθιμο αυτό ήταν κοινό, σε όλα τα Επτάνησα, και τώρά τελευταία αναβιώνει στη Ζάκυνθο.
Βέβαια είναι απορίας άξιο πως δεν το αναφέρει:ο ιστοριοδίφης της Κεφαλονιάς Ηλίας Τσιτσέλης. Ούτε στα νεώτερα χρόνια ο λαογράφος – καθηγητής Δημήτρης Λουκάτος.Πιθανόν το έθιμο να είχε εξασθενήσει από πολύ παλιά. Τα βρίσκουμε:
όμως ως αναφορά στο «Κεφ. Α’- Στατιστική εξέτασις της Νήσου. Κεφαλληνίας, καθ’ ην ευρίσκετο κατάστασιν το Ι829ον έτος» .στον τόμο «Ιόνιος Ανθολογία» Κέρκυρα, Ιούλιος ΛΩΛΔ.
Συγκεκριμένα, στη σελίδα 511 αναφέρει ο περιηγητής: «… Το Μέγαλο Σάββάτον όταν ψάλλεται εις την εκκλησίαν το ανάστα ο Θεός ρίπτουσιν εξω των οίκών τα αγγεία ακέραια ή ημίθραυστα. Δεν διαβαίνουσιν επάνω τών συντριμμάτων, αλλά τα μετατοπίζουσιν, αν πρέπη αναγκαίως να διέλθωσιν εκείθεν….»
Ίσως, το «ασύμφορο» .για τότε σπάσιμο (επειδή τα αγγεία ήταν χρήσιμα) να έκαναν τους κεφαλονίτες να αδιαφορήσουν και να ξεχάσουν το έθιμο.
(Στην Κέρκυρα είναι άγνωστο από πότε χρονολογείται το έθιμο. Πριν τριάντα περίπου χρόνια είχε ατονίσει, αλλά στη συνέχεια «αναζωπυρώθηκε» και σήμερα τηρείται σε όλη την παλιά πόλη. Και αυτό γίνεται από τη συντριπτική πλειοψηφία των κατοίκων, όχι για χάρη του τουρισμού αλλά. από σεβασμό και αγάπη στην παράδοση. Το ότι γίνεται και τουριστική εκμετάλλευση του εθίμου, είναι μια άλλη ιστορία η οποία έχει να κάνει με το ευρύτατο κεφάλαιο της σχέσης του τουρισμού με
τον πολιτισμό και τις παραδόσεις).

ΕΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ Α. ΛΑΣΚΑΡΑΤΟΥ

Ένα κείμενο του Λασκαράτου για τη Λαμπρή, βρίσκεται εκτός των απάντων του και δημοσιεύτηκε στις 27 Απριλίου 1869 στην κεφαλονίτικη εφημερίδα «Η Σφήκα». Γράφει ο μεγάλος κεφαλονίτης σατιρικός:

Τα ήθη μας και τα έθιμα μας είναι φανερή αντίφασιν με τα ευπρεπή μας φορέματα, με τα λαμπρά μας οικήματα και με ίσως κάθε άλλο υλικό μέρος της κοινωνίας μας. Ο ύστερος όχλος των ύστερων χυδαίων μας, όστις έλαβε τώρα ύστερα το τιμόνι του Κράτους μας και πηγαίνει το καράβι μας ίσα πάνου στο βράχο, είχε πάει πρωτύτερα και το τιμόνι της εκκλησίας μας. Ελάτε ξένοι να ιδείτε πως εκατάντησε η θρησκεία μας!… Ελάτε ξένοι να ιδείτε πως εορτάζουμε τη Λαμπρή μας. Μεγάλο Σάββατο, Λαμπρή και Νια Δευτέρα, τρεις ημέρες αράδα, θέλει ιδείτε τος χυδαίους μικρούς – μεγάλους, σαν έξω φρενών, να γυρίζουν στους δρόμους αρματωμένοι με πιστόλες και κάποιοι με τουφέκια και με τρομπόνια, να γιομίζουνε και να ρίχνουνε αμπάρα σα σ’ επανάσταση! Ένας ανήξερος από τούτη τη βαρβαρότητα ήθελε νομίσει να βρίσκεται μέσα σε μίαν Κοινωνίαν από τρελούς!….. Έτσι στο τέλος της βαρβάρου τούτης παραφροσύνης μαθαίνουμε πάντα πόσα και ποία τα δυστυχήματα. Ενός έσπασε η πιστόλα και του έκοψε τα δάχτυλα! Αλλουνού η πιστόλα εσμπαράρισε μέσα στο βρακί τον και του εξέσκλισε το πλευρό του! Αλλος τραβώντας άσκεφτα μεσ’ στους ανθρώπους εσκότωσ’ ένα παιδί… Και πάει λέοντας.

Ανάμεσα σε τούτους τους πιστολοφόρους και τρομπονοφόρους το Μεγάλο Σάββατο, θελ’ ιδείτε και μαχαιροφόρους, οι οποίοι διατρέχουν όλους τους δρόμους φωνάζοντες «ποιος έχει αρνιά για σψάξιμο» με το μαχαίρι στο χέρι τους και δέρματα ακόμη ζεστά, από άλλα αρνιά που εσφάξανε, τούτη όντας η πληρωμή τους. Η θεωρία των ανθρώπων τούτων είναι ανάλογη με το έργον τους αληθινοί σφάχτες, είναι άπαστροι, ματωμένοι, σιχαντεροί και φρικώδεις. Τούτες τες τρεις μέρες. Ημέρες φρενοβλάβειας δια τον Τόπον, κάθε φρόνιμος οικογενειάρχης κλείεται στο σπίτι του, για να βαστά κλειδωμένα τα παιδιά του, μην έβγουν έξω και του συνέβη σ’ εδαυτά κανένα δυστύχημα. Και τούτη είναι η Λαμπρή μας!… Και εορτάζεται έτσι η θυσία Εκείνου, που έχυσε το αίμα τον απάνου στο σταυρό συμβουλεύοντας την θρησκείαν της ειρήνης και τη αγάπης, την λατρείαν της Θεότητος εν πνεύματι και αληθεία, την παύσιν της βαρβαρότητος, την φώτισιν και την ηθικοποίησιν των λαών!…

Οποίου θυσίαν εματαιώσαμε.’…